Ảnh vệ tinh cho thấy tổ hợp đường hầm trong núi Pickaxe nằm cạnh cơ sở hạt nhân Natanz, gần thành phố Natanz, tỉnh Isfahan, miền trung Iran, ngày 30-6-2026 - Ảnh: AFP/Vantor
Vị trí núi Pickaxe
Núi Kolang - còn gọi là núi Pickaxe (nghĩa là "núi Cuốc chim") - nằm cách thủ đô Tehran của Iran khoảng 220km về phía nam, chỉ cách cơ sở hạt nhân Natanz khoảng 2km.
Tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo lực lượng Mỹ sẽ sớm tấn công mạnh vào ngọn núi này.
Chính phủ Iran phủ nhận có hoạt động hạt nhân tại đây. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho rằng phát biểu của ông Trump là "cái cớ bịa đặt để gây hấn".
Ngọn núi này nằm gần cơ sở làm giàu uranium Natanz ở miền trung Iran. Cơ sở này từng bị tấn công năm ngoái, khi Mỹ và Israel ném bom Iran trong cuộc chiến 12 ngày.
Theo Hãng tin AFP, các chuyên gia phương Tây cho rằng việc xây tổ hợp hạt nhân sâu trong khối đá granite của núi Pickaxe đã bắt đầu từ năm 2020 - có thể là sau vụ hỏa hoạn (được cho là một vụ phá hoại) tại xưởng lắp ráp máy ly tâm ở Natanz.
Đến tháng 9 cùng năm, ông Ali Akbar Salehi - khi đó đứng đầu chương trình hạt nhân Iran - cho biết nước này đã bắt đầu xây một "nhà xưởng hiện đại hơn, lớn hơn và toàn diện hơn trong lòng ngọn núi gần Natanz" để sản xuất máy ly tâm tiên tiến.
Các máy ly tâm này quay với tốc độ cực cao để làm giàu uranium, phục vụ sản xuất nhiên liệu hạt nhân.
Ảnh vệ tinh cho thấy các xe tại cửa phía tây của tổ hợp đường hầm trong núi Pickaxe, nằm cạnh cơ sở hạt nhân Natanz, gần thành phố Natanz, tỉnh Isfahan, miền trung Iran, ngày 21-6-2026 - Ảnh: AFP/Vantor
Tháng 6 năm ngoái, Mỹ dùng bom xuyên boongke GBU-57 tấn công các cơ sở hạt nhân Natanz và Fordo. Loại bom này có thể xuyên qua nhiều mét bê tông trước khi phát nổ.
Theo Viện Khoa học và an ninh quốc tế (ISIS), núi Pickaxe khi đó không bị tấn công và cũng chưa từng là mục tiêu kể từ khi cuộc chiến bùng phát ngày 28-2-2026.
Một số quả bom đã thả xuống cơ sở ngầm Fordo năm ngoái. Sau đó, giới chức Iran lên kế hoạch đưa các cơ sở này xuống sâu hơn dưới núi Pickaxe, theo chuyên gia quan hệ quốc tế Mohammad Hassan Najmi.
Cơ sở mới nằm ở độ sâu ít nhất 100m
Hôm 14-7, ISIS cho biết ảnh vệ tinh cho thấy cơ sở mới - sâu ít nhất 100m dưới ngọn núi - vẫn chưa hoạt động, công tác xây dựng còn tiếp diễn.
Theo ông James Acton, chuyên gia hạt nhân thuộc Quỹ Carnegie, độ sâu này vượt ngoài khả năng xuyên phá của bom GBU-57. Ông cho rằng bom Mỹ có thể phá hủy các đường hầm dẫn vào cơ sở, "nhưng điều đó không làm thay đổi cục diện".
Vị trí núi Pickaxe ở Iran - Ảnh: THE GUARDIAN
Hồi tháng 3, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi lưu ý Iran từng tuyên bố có kế hoạch triển khai hoạt động hạt nhân tại núi Pickaxe.
"Đây là một phần trong chủ trương có hệ thống của Iran nhằm đưa những cơ sở nhạy cảm nhất xuống dưới lòng đất" - ông nói.
Theo ISIS, địa điểm này gồm hai cặp lối vào, được cho là dẫn đến một cơ sở nằm sâu ít nhất 100m dưới núi. Không gian bên dưới núi đủ lớn để đặt một cơ sở làm giàu uranium bằng máy ly tâm, có khả năng sản xuất uranium cấp độ vũ khí.
Báo Wall Street Journal đưa tin hôm 21-7, tình báo Israel nói với Mỹ rằng hàng ngàn máy ly tâm đã được chuyển vào bên dưới núi Pickaxe từ mùa thu năm ngoái.
Theo một số chuyên gia về Iran, thời điểm thông tin này được tiết lộ đáng chú ý. Những ngày gần đây ông Trump chủ yếu tập trung vào việc mở lại eo biển Hormuz, thay vì vấn đề hạt nhân - vốn quan trọng trong mắt Israel.
