Những ý tưởng chiến thuật từ Austin MacPhee - người ít xuất hiện trước truyền thông - đang trở thành vũ khí quan trọng trong thành công của Aston Villa dưới thời Unai Emery và tuyển Bồ Đào Nha của Roberto Martinez.
Unai Emery và Roberto Martinez có nhiều điểm chung: đều là HLV người Tây Ban Nha, có trải nghiệm làm việc tại Ngoại hạng Anh và hiện cùng đặt niềm tin vào Austin MacPhee - chuyên gia tình huống cố định đang làm việc cho cả Aston Villa và tuyển Bồ Đào Nha.
Austin MacPhee trao đổi với Cristiano Ronaldo về một phương án đá phạt trong buổi tập của tuyển Bồ Đào Nha. Ảnh: FPF
Dù được giới chuyên môn đánh giá cao, MacPhee vẫn là cái tên khá xa lạ với người hâm mộ. Ông luôn hoạt động phía sau hậu trường, tương tự sự nghiệp cầu thủ. MacPhee chỉ khoác áo những đội bóng nhỏ như lò đào tạo Forfar AFC ở Scotland, Seahawks của Đại học Wilmington tại Mỹ, Dacia U. Braila của Romania hay DENSO SC ở Nhật Bản. Sau 2 năm không tìm được đội bóng mới, ông giải nghệ năm 2006.
Con đường huấn luyện của MacPhee cũng không đi theo lối thông thường. Ngoài 6 trận tạm quyền dẫn dắt Hearts năm 2019, mùa giải 2007-2008 là lần duy nhất ông giữ vai trò HLV trưởng chính thức. Khi đó, MacPhee giúp Cupar Hearts vô địch Giải nghiệp dư Scotland lần đầu tiên sau 112 năm.
Thành công này giúp ông lọt vào mắt xanh của Danny Lennon, người từng học cùng khóa HLV bằng A UEFA. Lennon đưa MacPhee về Cowdenbeath ở hạng Tư Scotland và chỉ trong hai mùa giải, họ cùng nhau giúp đội giành quyền thăng lên hạng Nhì. Cũng tại đây, MacPhee bắt đầu tạo dựng danh tiếng với vai trò chuyên gia bóng chết. Sau đó, Lennon và MacPhee cùng chuyển đến St Mirren, góp công giúp CLB này đoạt Cup Liên đoàn Scotland 2013.
"Ban đầu các cầu thủ đều đặt câu hỏi liệu người này có thể giúp ích gì cho họ. Các tình huống cố định thường bị xem là phần kém hấp dẫn nhất của bóng đá. Nhưng đôi khi một giáo viên vật lý cuốn hút có thể khiến môn học ấy trở nên thú vị", MacPhee từng kể với The Scotsman.
Đội hình St Mirren khi đó có John McGinn, người hiện là đội trưởng Aston Villa và tiếp tục làm việc cùng MacPhee.
Danh tiếng của chuyên gia người Scotland tiếp tục tăng lên khi ông gia nhập ban huấn luyện tuyển Bắc Ireland dưới thời Michael O'Neill. Tại đây, MacPhee góp phần giúp đội tuyển lần đầu tiên trong lịch sử giành vé dự Euro 2016. "Ông ấy chú ý đến từng chi tiết với mức độ gần như ám ảnh", O'Neill nói về vị trợ lý cũ.
HLV Unai Emery (trái) và Austin MacPhee. Ảnh: Icon Sport
Sau một thời gian ngắn sang Đan Mạch làm việc cho Midtjylland, bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của MacPhee đến năm 2021 khi ông gia nhập Aston Villa. Dù đội bóng gặp khó khăn thời Steven Gerrard, ông vẫn được giữ lại khi Unai Emery tiếp quản. Nhà cầm quân người Tây Ban Nha nhanh chóng bị thuyết phục bởi khả năng của cộng sự. "Ông ấy rất sáng tạo. Chúng tôi thường xuyên trao đổi về cách tận dụng các tình huống cố định để tạo ra lợi thế", Emery nói.
Mùa 2025-2026, Aston Villa ghi 18 bàn từ các pha bóng chết, nhiều thứ tư tại Ngoại hạng Anh và chiếm khoảng 32% tổng số bàn thắng của đội. Một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất là pha lập công của Youri Tielemans giúp đội bóng tạo lợi thế trong trận chung kết Europa League.
Không lâu sau khi đến Aston Villa, MacPhee tiếp tục được HLV Steve Clarke mời gia nhập ban huấn luyện tuyển Scotland. "Ông ấy là một trong những chuyên gia được kính trọng nhất Anh quốc. Đây sẽ là sự bổ sung rất giá trị", Clarke đánh giá.
MacPhee góp phần giúp Scotland giành vé dự Euro 2024 trước khi rời vị trí với lý do cá nhân. Tuy nhiên, dấu ấn mà ông để lại đã thu hút sự chú ý của Roberto Martinez. Trong hành trình vô địch Nations League 2025 của Bồ Đào Nha, Scotland là đội hiếm hoi ghi bàn vào lưới họ từ một tình huống cố định. Màn trình diễn đó khiến Martinez đặc biệt quan tâm đến MacPhee.
HLV Roberto Martinez (trái) và Austin MacPhee trong một buổi tập của tuyển Bồ Đào Nha. Ảnh: Record
Tháng 2/2024, chuyên gia người Scotland chính thức gia nhập ban huấn luyện tuyển Bồ Đào Nha. "Ông ấy sử dụng công nghệ rất hiệu quả và hỗ trợ đáng kể cho quá trình chuẩn bị. Đây là một sự thay đổi mang tính cách mạng", Martinez nhận xét.
Những dấu ấn đầu tiên nhanh chóng xuất hiện. Bồ Đào Nha ghi các bàn từ tình huống cố định của Renato Veiga và Joao Neves trong trận gặp Armenia ở vòng loại, đồng thời tiếp tục phát huy hiệu quả ở trận giao hữu với Mỹ hồi tháng 3.
Không nhiều người biết đến MacPhee. Nhưng sau mái tóc vàng đặc trưng là một trong những bộ óc xuất sắc nhất thế giới về chiến thuật bóng chết. Từ những sân bóng nghiệp dư ở Scotland đến các giải đấu đỉnh cao, ông đang trở thành "vũ khí bí mật" của những đội bóng tham vọng, nơi một tình huống cố định có thể tạo nên khác biệt giữa chiến thắng và thất bại.
Hồng Duy (theo Marca)
