Cha mẹ tôi mất năm 2010, không để lại di chúc. Ông bà có 5 người con, tài sản để lại là căn nhà và đất khoảng 3.000 m².
Tôi là con gái thứ 2, hiện cuộc sống tôi khó khăn, không có nơi ở nên muốn về nhà của cha mẹ để ở tạm. Tuy nhiên, đứa em trai út không đồng ý và nói căn nhà của cha mẹ đã cho vợ chồng mình từ trước và được cấp sổ đỏ năm 2005.
Chúng tôi không hay biết về việc cấp sổ đỏ, cũng không nghe cha mẹ nói gì. Trong trường hợp này tôi có thể kiện đòi chia thừa kế được không? Vợ chồng người em trai phải chứng minh những loại giấy tờ gì để cho thấy cha mẹ tôi đã tặng cho trước khi được cấp sổ đỏ? Nếu khiếu nại, hay khởi kiện thì tôi phải nộp hồ sơ ở đâu và cần cung cấp chứng cứ gì?
Bạn đọc Ngọc Linh.
Luật sư tư vấn
Luật sư Đào Thị Bích Liên (Văn phòng luật sư Hà Hải và Cộng sự) tư vấn:
Luật sư Đào Thị Bích Liên (Văn phòng luật sư Hà Hải và Cộng sự)
ẢNH: NVCC
Thời hiệu chia di sản thừa kế đối với nhà đất
Trước hết, cần xác định căn cứ chia thừa kế theo pháp luật.
Theo điều 650 bộ luật Dân sự năm 2015, khi người chết không để lại di chúc thì di sản được chia theo pháp luật.
Đồng thời, điều 651 bộ luật Dân sự năm 2015 quy định cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, vợ hoặc chồng, con đẻ, con nuôi là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần di sản bằng nhau.
Về thời hiệu, theo điều 611 và khoản 1 điều 623 bộ luật Dân sự năm 2015, thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết; thời hiệu yêu cầu chia di sản đối với bất động sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
Do cha mẹ mất năm 2010 nên hiện nay vẫn còn thời hiệu để yêu cầu chia di sản. Tuy nhiên, luật sư lưu ý trước khi yêu cầu chia thừa kế, cần xác định căn nhà và đất có còn là di sản của cha mẹ hay không.
Theo điều 612 bộ luật Dân sự năm 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác.
Vì vậy, cần làm rõ tại thời điểm cha mẹ mất năm 2010, căn nhà và đất vẫn thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng của cha mẹ hay đã được chuyển quyền hợp pháp cho vợ chồng người con út từ năm 2005.
Nếu tài sản vẫn thuộc quyền của cha mẹ tại thời điểm mở thừa kế thì người con có quyền yêu cầu tòa án đưa tài sản vào khối di sản để chia theo pháp luật.
Ngược lại, nếu cha mẹ đã tặng cho và hoàn tất việc chuyển quyền hợp pháp trước khi mất thì tài sản đó không còn là di sản để chia thừa kế.
Như vậy, người con vẫn có quyền khởi kiện và vẫn còn thời hiệu yêu cầu chia di sản. Tuy nhiên, việc tòa án có chấp nhận yêu cầu hay không sẽ phụ thuộc vào việc xác định căn nhà, đất có còn là di sản của cha mẹ tại thời điểm mở thừa kế.
Em trai phải chứng minh việc được tặng cho hợp pháp
Theo luật sư, điều 91 bộ luật Tố tụng dân sự quy định người yêu cầu chia thừa kế phải chứng minh nhà, đất có nguồn gốc của cha mẹ và vẫn thuộc khối di sản.
Ở chiều ngược lại, vợ chồng người em phải chứng minh việc được cấp giấy chứng nhận năm 2005 dựa trên giao dịch tặng cho hợp pháp.
Cụ thể, trước hết phải chứng minh cha mẹ có quyền định đoạt nhà, đất thông qua giấy chứng nhận hoặc các giấy tờ hợp pháp khác về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà. Trường hợp là tài sản chung hoặc đất của hộ gia đình thì phải có sự đồng ý của tất cả những người có quyền.
Tiếp đó, theo điều 463 bộ luật Dân sự năm 1995, việc tặng cho bất động sản phải được lập thành văn bản, có công chứng hoặc chứng thực và được đăng ký theo quy định. Vì vậy, cần có hợp đồng hoặc văn bản tặng cho, chữ ký hoặc điểm chỉ của cha mẹ và xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
Ngoài ra, cần chứng minh tại thời điểm ký kết, cha mẹ hoàn toàn minh mẫn, tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Các tài liệu có thể gồm hồ sơ công chứng, chứng thực và lời khai của người làm chứng.
Các bên cần kiểm tra toàn bộ hồ sơ sang tên, cấp giấy chứng nhận năm 2005 như đơn đăng ký, văn bản tặng cho, giấy tờ về quyền sử dụng đất, hồ sơ địa chính, xác nhận nguồn gốc đất và các tài liệu thẩm tra của cơ quan cấp giấy chứng nhận.
Luật sư cho rằng việc vợ chồng người em đã được cấp giấy chứng nhận là chứng cứ quan trọng. Tuy nhiên, tòa án vẫn phải xem xét căn cứ tặng cho, ý chí của cha mẹ và toàn bộ hồ sơ cấp giấy chứng nhận trước khi đưa ra phán quyết.
Có thể khiếu nại hoặc khởi kiện
Nếu cho rằng giấy chứng nhận được cấp trái quy định, người con có thể khiếu nại lần đầu đến người đã ban hành quyết định cấp giấy chứng nhận hoặc cơ quan hiện kế thừa thẩm quyền giải quyết.
Trong trường hợp cơ cấu cơ quan nhà nước đã thay đổi, đơn có thể nộp tại cơ quan quản lý đất đai hoặc UBND cấp xã nơi có đất để được chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền.
Ngoài thủ tục khiếu nại, người dân cũng có thể gửi văn bản kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận để xem xét việc thu hồi.
Tuy nhiên, theo điều 9 luật Khiếu nại, thời hiệu khiếu nại là 90 ngày kể từ ngày người khiếu nại nhận được hoặc biết được quyết định hành chính.
Do giấy chứng nhận đã được cấp từ năm 2005, người khiếu nại phải cung cấp tài liệu chứng minh thời điểm mình thực sự biết việc cấp sổ. Nếu không chứng minh được, đơn khiếu nại có thể không được thụ lý do đã hết thời hiệu.
Hồ sơ cần chuẩn bị gồm giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ - con và tư cách người thừa kế; giấy chứng tử của cha mẹ; tài liệu về nguồn gốc nhà, đất và quá trình quản lý, sử dụng; bản sao giấy chứng nhận (nếu có); tài liệu chứng minh thời điểm biết việc cấp sổ và các chứng cứ ban đầu cho thấy việc cấp giấy chứng nhận có dấu hiệu trái quy định.
Ngoài ra, bạn cũng có thể khởi kiện tại tòa án. Theo điều 34 bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, tòa án có quyền xem xét tính hợp pháp của giấy chứng nhận và có thể yêu cầu cơ quan đăng ký đất đai cung cấp toàn bộ hồ sơ cấp giấy chứng nhận năm 2005. Đây là nguồn chứng cứ quan trọng để xác định căn cứ và quá trình cấp sổ.
