Tăng dân số cơ học sau sáp nhập, TP.HCM nỗ lực nâng cao năng lực trạm y tế cấp xã

Sáng 23-7, đoàn giám sát chuyên đề của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát "việc giải quyết kiến nghị của cử tri về bảo đảm nhân lực y tế nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của trạm y tế cấp xã trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp" làm việc với UBND TP.HCM  và các sở, ngành, địa phương trực thuộc.

Trước đó chiều 22-7, đoàn giám sát đã làm việc tại Trạm Y tế phường Long Trường và sẽ tiếp tục làm việc tại xã Bình Hưng. 

Dân số cơ học tăng đột biến, tạo gánh nặng lên trạm y tế 

Báo cáo đoàn giám sát, ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết trước 1-7-2025, các trạm y tế chịu sự quản lý trực tiếp của trung tâm y tế quận, huyện trực thuộc Sở Y tế.

Sau ngày 1-1-2026, 168 trạm y tế cấp xã trên địa bàn thành phố đã được tổ chức lại thành đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc UBND cấp xã quản lý trực tiếp theo quy định của thông tư số 43 của Bộ Y tế.

Trong bối cảnh tổ chức lại chính quyền địa phương hai cấp và mở rộng quy mô dân số phục vụ (từ khoảng 13,7 triệu người lên hơn 15 triệu người), thành phố đã tập trung chỉ đạo quyết liệt, ban hành đồng bộ các cơ chế, chính sách đặc thù, tổ chức lại mô hình quản lý trạm y tế cấp xã. 

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo bước chuyển biến tích cực, nâng cao tính chủ động trong công tác quản lý và tối ưu hóa nguồn nhân lực tuyến đầu. 

Theo đó, tổng số nhân lực y tế tuyến xã tăng từ 3.403 người lên 6.603 người (tính đến tháng 6- 2026).

Việc phân cấp cho UBND cấp xã trực tiếp quản lý biên chế giúp công tác bố trí nhân lực linh hoạt, sát thực tế hơn. 

Thông qua các cơ chế đặc thù, thành phố đã thu hút 199 người lao động cao tuổi có chuyên môn y tế (bao gồm 153 bác sĩ nghỉ hưu) và 529 nhân viên hỗ trợ phụ trợ (bảo vệ, vệ sinh) công tác tại trạm y tế.

Tuy nhiên áp lực phục vụ gia tăng đột biến do tốc độ tăng dân số cơ học. Tính chất đô thị nén bộc lộ rõ rệt khi có đến 125/168 đơn vị hành chính cấp xã (chiếm 74,40%) có quy mô dân số đông từ 50.000 - trên 200.000 dân, cao gấp nhiều lần tiêu chuẩn thông thường. 

Sự gia tăng này tạo gánh nặng dịch tễ và khoảng cách bất cập giữa yêu cầu chăm sóc sức khỏe với năng lực đáp ứng tại chỗ.

Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn theo thông tư 43 và 53 của Bộ Y tế, các trạm y tế cấp xã hiện phải đảm nhiệm thêm vai trò nòng cốt trong công tác an sinh, thực hiện khám sức khỏe định kỳ cho toàn dân và quản lý các bệnh lý chuyên khoa tại cộng đồng (tâm thần, HIV, lao).

Đoàn giám sát sẽ kiến nghị, tháo gỡ khó khăn cho y tế cơ sở TP.HCM   

Sau lắng nghe báo cáo từ các sở, ngành, địa phương cùng các thành viên của đoàn giám sát, ông Hoàng Anh Công - Phó chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội - ghi nhận và đánh giá cao sự nghiêm túc, tinh thần trách nhiệm của thành phố trong việc triển khai các chính sách, pháp luật về nhân lực y tế tại trạm y tế xã, phường.

Theo đánh giá của đoàn giám sát, đến nay thành phố đã đạt được nhiều kết quả tích cực như: 100% trạm y tế đều có bác sĩ làm việc thường xuyên; tỉ lệ nhân lực y tế trên một vạn dân tăng từ 2,48 người lên 4,37 người... Duy trì ổn định công tác y tế dự phòng, tiêm chủng, quản lý bệnh mạn tính, khám và điều trị HIV, chăm sóc sức khỏe tâm thần ngay tại trạm y tế.

"Đây là nỗ lực rất lớn của thành phố và ngành y tế nhằm nâng cao năng lực hoạt động của trạm y tế cơ sở", ông Công nói. 

Đoàn giám sát chia sẻ với thành phố trước những khó khăn khách quan khi đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ rất lớn: vừa triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vừa bảo đảm ổn định và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại các trạm y tế xã, phường.

Đối với các đề xuất, kiến nghị của UBND TP.HCM, đoàn giám sát sẽ ghi nhận đầy đủ với quan điểm của đoàn là luôn đồng hành, chia sẻ với thành phố. 

Đoàn sẽ tổng hợp các kiến nghị, báo cáo Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành để xem xét sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo hành lang pháp lý đầy đủ hơn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, giải quyết hiệu quả các kiến nghị liên quan đến nhân lực y tế cơ sở.

“Mục tiêu cuối cùng vẫn là xây dựng hệ thống y tế cơ sở hoạt động ổn định, hiệu quả, đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp”, Phó chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội nhấn mạnh.