Thanh tra Chính phủ vừa thông báo giải mật một phần kết luận thanh tra về quá trình thực hiện dự án cao tốc Bắc - Nam phía đông giai đoạn 2021 - 2025.
Dự án có tổng chiều dài 729 km, tổng mức đầu tư gần 147.000 tỉ đồng; đi qua địa phận Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Cần Thơ, An Giang, Cà Mau; được chia thành 12 dự án thành phần do các ban quản lý dự án thuộc Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) làm chủ đầu tư.
Cao tốc Bắc - Nam qua Đắk Lắk thông xe toàn tuyến hồi tháng 5.2026
ẢNH: HỮU TÚ
Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều thiếu sót, vi phạm. Điển hình là việc các ban quản lý dự án tham mưu Bộ Xây dựng phê duyệt thiết kế phân kỳ đầu tư chưa đúng tiêu chuẩn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ùn tắc, tai nạn giao thông.
Đặc biệt, việc lập, trình thẩm định, phê duyệt dự toán gói thầu xây lắp có nhiều sai sót, khuyết điểm. Nhiều hạng mục thay đổi khối lượng giữa hợp đồng với khối lượng thực tế, dự toán công tác vận chuyển đất, dự toán có các chi phí đang tạm tính, chưa đủ cơ sở thanh toán; sử dụng phương pháp bình quân gia truyền trữ lượng để xác định đơn giá vật liệu không có trong quy định…, dẫn tới phải giảm trừ hơn 782 tỉ đồng.
Cùng đó là vận dụng, sử dụng mã định mức chưa được thẩm định số tiền khoảng 1.249 tỉ đồng; số tạm tính chưa đủ cơ sở pháp lý để thanh, quyết toán khoảng 297 tỉ đồng.
Cơ quan thanh tra kiến nghị các ban quản lý dự án điều chỉnh dự toán và điều chỉnh giá trị hợp đồng; lập, điều chỉnh, bổ sung mã định mức... để nghiệm thu, thanh toán theo đúng quy định.
Ròng rã 16 năm mới có quy chuẩn cao tốc
Kết quả thanh tra còn cho thấy, dù được giao nhiệm vụ từ năm 2007, nhưng mãi đến 2024, tức 16 năm sau, Bộ Xây dựng (trước đây là Bộ GTVT) mới ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc.
Điều này dẫn đến trong thời gian dài, công tác quản lý nhà nước chuyên ngành về giao thông đường bộ, nhất là hệ thống đường bộ cao tốc, trong đó có dự án cao tốc Bắc - Nam phía đông không được thiết kế đảm bảo đồng bộ về kỹ thuật, thông số thiết kế.
Ngoài ra, công tác xây dựng trạm dừng nghỉ chậm so với dự kiến. Theo mạng trạm dừng nghỉ được phê duyệt, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía đông dự kiến đầu tư mới 24 trạm dừng nghỉ, gồm 21 trạm đã có và 3 trạm chưa có trong dự án đầu tư. Đến nay, 18/21 trạm đã ký hợp đồng với nhà đầu tư, 3 trạm còn lại chưa ký hợp đồng.
Riêng dự án giai đoạn 2021 - 2025, công tác đầu tư các trạm dừng nghỉ mới hoàn thành lựa chọn nhà đầu tư, ký kết hợp đồng và triển khai được 8 trạm; đã lựa chọn được nhà đầu tư 7 trạm, 5 trạm đang hoàn thiện các thủ tục đánh giá kết quả lựa chọn nhà đầu tư; 1 trạm phải điều chỉnh hồ sơ mời thầu do không có nhà đầu tư tham gia.
Chuyển cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm
Vẫn theo kết luận, dự án cao tốc Bắc - Nam phía đông giai đoạn 2021 - 2025 dự kiến đưa vào khai thác năm 2026, nhưng tại thời điểm thanh tra chưa có phương án thu hồi vốn để hoàn trả ngân sách trung ương, có thể gây thất thu số tiền rất lớn.
Do đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương phối hợp xây dựng phương án, tổ chức thực hiện thu hồi vốn đầu tư dự án ngay sau khi đưa vào khai thác.
Cơ quan thanh tra cũng đề nghị Bộ trưởng Bộ Xây dựng chỉ đạo các đơn vị liên quan tổ chức kiểm điểm để xác định rõ trách nhiệm được nêu tại kết luận thanh tra, xử lý nghiêm theo quy định.
Trong quá trình kiểm tra, rà soát và thực hiện kết luận, nếu phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm thì chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra xem xét, xử lý.
