Hành lang pháp lý cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cơ bản hoàn thiện, đòi hỏi cần đẩy mạnh thực thi để tạo ra sản phẩm.
"Thể chế cơ bản đã hoàn thiện, nguồn lực dồi dào, vấn đề còn lại là triển khai như thế nào", Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại hội nghị Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển, chiều 15/7 ở Hà Nội.
Hội nghị được Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức sau hơn 1,5 năm Nghị quyết 57 ra đời, đồng thời Việt Nam xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính cho tăng trưởng hai con số. Theo Bộ, đây là dịp để phổ biến chính sách mới, tìm hiểu điểm nghẽn còn tồn tại, với mục tiêu đưa các luật, nghị định, thông tư vào thực thi trong cuộc sống.
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng tại Hội nghị Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ngày 15/7/2026. Ảnh: Lưu Quý
Thể chế cơ bản đã hoàn thiện
Dẫn thống kê trong 18 tháng qua, Phó thủ tướng cho biết có khoảng 400 văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành, trong đó có gần 30 luật liên quan trực tiếp đến Nghị quyết 57. Riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu xây dựng 10 luật. Việc này tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho các lĩnh vực từ nghiên cứu khoa học, công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo đến chuyển đổi số.
Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, đây là khối lượng xây dựng pháp luật lớn nhất từ trước đến nay, đồng thời có nhiều đột phá trong cách tiếp cận vấn đề và xây dựng chính sách. Ông lấy ví dụ, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia được thiết kế lại theo hướng linh hoạt hơn, hỗ trợ xuyên suốt từ nghiên cứu đến phát triển sản phẩm, thay vì chỉ cấp phát kinh phí theo cơ chế dự toán truyền thống.
Từ các kết quả đạt được, Bộ trưởng đánh giá thể chế về khoa học công nghệ "về cơ bản đã hoàn thiện", thời gian tới nếu có sửa đổi cũng chỉ là những điều chỉnh nhỏ để phù hợp hơn với thực tiễn.
"Vấn đề giờ đây nằm ở khâu tổ chức thực hiện và ở con người", Bộ trưởng nói.
Tại hội nghị, các đơn vị chuyên môn của Bộ cũng trình bày những điểm mới trong chính sách, trong đó đã tháo gỡ những nút thắt lớn về phát triển công nghệ chiến lược, đầu tư và mua sắm phục vụ chuyển đổi số, cũng như cơ chế tài chính cho nghiên cứu khoa học. Điểm chung của các chính sách mới là tăng quyền tự chủ, giảm thủ tục và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thay cho cách quản lý nặng về đầu vào trước đây.
Không khí thảo luận tại hội nghị cũng phản ánh những vấn đề đặt ra khi đưa chính sách vào thực tế. Tại sự kiện, đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định nguồn nhân lực cho khoa học công nghệ đang có tín hiệu tích cực khi hơn phần lớn thí sinh năm nay đăng ký vào các ngành STEM, đồng thời kiến nghị Nhà nước đầu tư các trung tâm R&D để hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ.
Các doanh nghiệp như Viettel, VNPT Technology và FPT cũng cho biết đã sẵn sàng tham gia phát triển công nghệ chiến lược, nhưng mong muốn tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về cơ chế hỗ trợ nghiên cứu dài hạn, mua sắm công nghệ và triển khai các dự án chuyển đổi số.
Trong khi đó, đại diện thành phố Hà Nội, Bộ Y tế và một số bộ, ngành đánh giá thách thức hiện nằm ở khâu thực thi khi nhiều quy định mới chưa được triển khai thống nhất ở cơ sở, đồng thời kiến nghị sớm ban hành các hướng dẫn để đưa chính sách mới vào thực tiễn.
Vụ trưởng Kế hoạch - Tài chính Hoàng Thị Phương Lựu phát biểu tại hội nghị, ngày 15/7/2026. Ảnh: Lưu Quý
Thực thi quyết liệt để tạo ra sản phẩm
Sau khi lắng nghe chia sẻ từ các cơ quan trong Bộ Khoa học và Công nghệ và đại diện các viện, trường, doanh nghiệp, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá hành lang pháp lý đã cơ bản hoàn thiện, trọng tâm của giai đoạn tiếp theo là tổ chức thực hiện, trong đó mỗi chủ thể trong hệ sinh thái khoa học công nghệ đều phải xác định rõ trách nhiệm của mình.
Theo ông, điểm nghẽn không còn nằm ở cơ chế mà nằm ở khâu tổ chức thực hiện cũng như tâm lý e ngại trách nhiệm của đội ngũ thực thi. Ông cho biết Chính phủ sẽ trình Quốc hội cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với những trường hợp nghiên cứu khoa học trung thực, không vụ lợi nhưng không đạt kết quả như kỳ vọng, nhằm tạo môi trường để người làm khoa học yên tâm đổi mới sáng tạo.
Đối với các bộ, ngành và địa phương, ông yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, tổ chức thực hiện nghiêm túc các quy định pháp luật mới ban hành, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát. Chính phủ đã phê duyệt danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm chiến lược và giao 20 bài toán lớn cho 10 bộ, ngành, yêu cầu các đơn vị khẩn trương triển khai để sớm tạo ra các sản phẩm cụ thể. Kết quả giải ngân và tiến độ thực hiện sẽ trở thành thước đo trách nhiệm của người đứng đầu.
Đối với đội ngũ nhà khoa học, Phó thủ tướng đề nghị tiếp tục phát huy tinh thần sáng tạo, dám dấn thân vào lĩnh vực mới và khó. Hoạt động nghiên cứu cần xuất phát từ yêu cầu phát triển của đất nước và nhu cầu của doanh nghiệp, lấy hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và tác động kinh tế - xã hội làm tiêu chí đánh giá thay vì chỉ dừng ở kết quả nghiên cứu.
Các viện nghiên cứu và trường đại học được yêu cầu đổi mới mô hình hoạt động theo hướng gắn với thực tiễn, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ, đồng thời phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và tăng cường liên kết với doanh nghiệp để đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, Phó thủ tướng nhấn mạnh doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà phải trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ông đề nghị doanh nghiệp tăng đầu tư cho R&D, chủ động đặt hàng viện, trường để hình thành mối liên kết thực chất giữa doanh nghiệp với giới nghiên cứu, qua đó tạo ra các sản phẩm công nghệ có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Cụ thể hóa các chỉ đạo của Chính phủ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung triển khai bốn nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Trước mắt là phân bổ hiệu quả nguồn lực và đẩy nhanh giải ngân toàn bộ ngân sách khoa học công nghệ năm 2026, đồng thời xây dựng phương án phân bổ dự toán năm 2027 để bảo đảm dòng vốn được đưa vào sử dụng đúng thời điểm.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tại hội nghị, ngày 15/7/2026. Ảnh: Lưu Quý
Song song, Bộ sẽ triển khai Chương trình công nghệ chiến lược quốc gia, rà soát các nhiệm vụ khoa học công nghệ tại địa phương và chuyển từ cách làm xét duyệt nhiều đề tài nhỏ sang đặt hàng các bài toán lớn gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Bộ trưởng, mỗi địa phương cần tập trung triển khai ít nhất từ một đến hai nhiệm vụ trọng điểm, có sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, đồng thời kết hợp nguồn vốn từ địa phương, Trung ương và doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả đầu tư.
Bộ cũng sẽ thực hiện chương trình hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong giai đoạn nghiên cứu công nghệ, đồng thời phát triển các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm dùng chung. Cùng với đó, nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ quốc gia dự kiến đưa vào vận hành thử nghiệm trong tháng 9 nhằm kết nối dữ liệu, chia sẻ nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý trên phạm vi toàn quốc.
"Tinh thần chung là hành động. Thể chế cơ bản hoàn thành và chúng ta chuyển ra hành động", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Lưu Quý
