Hà NộiTrung tâm Lưu trữ quốc gia III đang tìm lại chủ nhân để trao trả hiện vật vàng, sổ tiết kiệm của nhiều cán bộ gửi lại miền Bắc trước ngày lên đường đi B.
Những hiện vật giá trị nằm trong số 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ dân sự đi B được Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Hà Nội) lưu giữ, một phần được giới thiệu tại triển lãm Thanh xuân gửi lại hồi tháng 7.
Hơn 55.700 hồ sơ trong số này xác định được thân nhân, quê quán, số còn lại chỉ có tên mà không có địa chỉ nên cơ quan này tiếp tục xác minh để trao trả. Nhiều hiện vật có giá trị như vàng, thẻ, sổ tiết kiệm được gìn giữ suốt 65 năm.
Trung tâm đang tìm lại ba cán bộ đi B để trả lại số vàng đã gửi trước ngày lên đường. Trong số này, hai người ở Quảng Nam và một người quê Quảng Ngãi cũ. Họ đều là cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc sau năm 1954 rồi trở lại miền Nam công tác.
Vàng của cán bộ đi B trưng bày tại triển lãm Thanh xuân gửi lại do Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước tổ chức hôm 17/7, hiện được Trung tâm Lưu trữ quốc gia III bảo quản. Ảnh: Giang Huy
Trong đó, ông Lê Tài (Trung Liên), sinh ngày 15/10/1925, quê ở thôn Vạn An, xã Nghĩa Thương, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Ông từng công tác tại Cục Quản lý muối, Bộ Công nghiệp nhẹ và lên đường đi B ngày 28/12/1961. Ông Tài có cha tên Lê Tấn Huỳnh, mẹ Nguyễn Thị Cái (tức Luật) và 6 anh chị em tên Dung, Châu (tức Phổ), An, Nghi, Tâm, Hấn.
Ông Nguyễn Văn Kim (Tống), sinh ngày 1/10/1925, quê xã Duy Trinh, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam cũ, nay là TP Đà Nẵng. Trước ngày lên đường 26/12/1961, ông công tác tại Tổng công ty Xuất nhập khẩu Nông lâm thổ sản. Người này có cha tên Nguyễn Văn Thuấn, mẹ Nguyễn Thị Thuẫn và 7 anh chị em tên Thuẫn, Mai, Thích, Tữa, Toại, Tạo, Lập. Vợ ông là Đoàn Thị Thâu.
Người cuối cùng, ông Nguyễn Đông (Nguyễn Hữu Phán), quê xã Duy Phương, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam cũ. Cha ông mất sớm, còn mẹ và hai em trai, có vợ con nhưng không rõ tên. Người này có con ông chú tên Tảo/Trảo. Ông vào Đảng ngày 10/7/1941 và chính thức ngày 15/10/1941.
Cán bộ dân sự đi B giai đoạn 1959-1975 xuất phát từ nhiều ban ngành, đảng viên, giáo viên đến y bác sĩ, kỹ sư, văn nghệ sĩ, do Ủy ban Thống nhất của Hội đồng Chính phủ quản lý. Họ lên đường vào Nam dạy học, lao động, một số tham gia chiến đấu. Chủ trương xuất phát từ thực tế cấp bách chi viện sức người, sức của cho miền Nam sau thời kỳ càn quét, khủng bố của đối phương.
Hành trình đi B được giữ bí mật tuyệt đối, kể cả với người thân. Những người tình nguyện lên đường lặng lẽ rời nơi công tác, tập kết tại địa chỉ bí mật ở Hà Nội, Hòa Bình, Hà Tây cũ. Tài liệu thuộc về tổ chức, nhân sự như lý lịch Đảng, lý lịch cán bộ, huân huy chương, tư trang như ảnh, nhật ký, thư từ, sổ tiết kiệm, vàng đều được gửi lại miền Bắc chờ ngày trở về để nhận lại. Nhưng nhiều người đã nằm lại chiến trường, hoặc sau ngày thống nhất không trở lại nhận kỷ vật.
Ủy ban Thống nhất giải thể năm 1976, toàn bộ hồ sơ, kỷ vật sau này bàn giao về Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước quản lý, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III tiếp nhận.
Bà Lê Thị Lý, cán bộ Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, cho biết năm 2017 và 2022, thông qua kết nối của một số đơn vị và xác minh thông tin, cơ quan này đã trao trả lại vàng cho thân nhân ông Nguyễn Văn Đồng và Lê Đình Khương, quê ở Bình Định, là cán bộ tập kết ra Bắc rồi trở lại miền Nam công tác.
Số vàng còn lại vẫn được lưu trữ trong kho, niêm phong nghiêm ngặt chờ ngày trả lại chủ nhân. Trung tâm đã gửi thông tin về Sở Nội vụ địa phương để xác minh song chưa có kết quả, bởi sau hơn nửa thế kỷ, nhiều tỉnh thành thay đổi địa giới hành chính, gia đình cán bộ đi B chuyển đi nơi khác sinh sống. Họ thậm chí không biết hồ sơ, lý lịch, kỷ vật của mình vẫn đang được gìn giữ.
"Hiện vật ngoài giá trị còn là minh chứng cho một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc, về những thế hệ không tiếc từ tài sản để máu xương lên đường vì ngày thống nhất", bà nói, cho biết thêm đây không phải lần đầu mà nhiều năm qua, Trung tâm đã gửi thông tin đi các nơi để tìm kiếm nhưng vẫn chưa có kết quả.
Cán bộ đi B, người thân có thể tra cứu thông tin hồ sơ tại http://ltqg3.luutru.gov.vn/hosodib. Ảnh: Giang Huy
Nhận lại hồ sơ kỷ vật đi B bằng cách nào?
Từ năm 2010 đến 2017, những hồ sơ cán bộ dân sự đi B đã xác định địa chỉ được Trung tâm Lưu trữ quốc gia III hoàn tất sao chụp, chứng thực và gửi về từng địa phương phục vụ tra cứu, trao trả lại cho người đi B và thân nhân. Toàn bộ danh mục hồ sơ đã được đưa lên website để cán bộ đi B hoặc thân nhân tiện tra cứu.
Bà Lý cho biết hồ sơ trao lại là bản sao, bản chính được Trung tâm III lưu giữ và bảo quản. Bởi những tài liệu này đã trở thành tài sản vô giá minh chứng cho một thời kỳ lịch sử. Để nhận lại bản sao hồ sơ, cán bộ đi B chỉ cần cung cấp căn cước để cơ quan lưu trữ đối chiếu. Trường hợp người đó đã mất thì gia đình chụp giấy xác nhận của địa phương hoặc giấy tờ liên quan chứng minh, tránh nhầm lẫn hoặc sự cố phát sinh.
Với gia đình có nguyện vọng nhận lại kỷ vật gốc như ảnh tư liệu, huân chương, huy chương, bằng khen, giấy khen, Trung tâm sẽ trao trả theo quy trình và có biên bản xác nhận.
Hồng Chiêu
