Bằng ngôn từ giản dị, bộc trực nhưng sâu sắc, Người đã đưa ra một hệ thống triết lý căn bản để phân định giữa 'cũ - mới', 'tốt - xấu'.
Trải qua gần 80 năm, lời chỉ dẫn ấy không hề mất đi tính thời sự. Ngược lại, đó đang là chiếc "kim chỉ nam" sắc bén giúp chúng ta nhận diện lực cản, khơi thông các nguồn lực để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Xuyên suốt tác phẩm, triết lý của Tân Sinh hiện lên gãy gọn qua 4 nguyên tắc cốt lõi: "Cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ... Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý... Cái gì cũ mà tốt, thì phải phát triển thêm... Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm".
Bốn nguyên tắc ấy gắn kết chặt chẽ, tạo nên một vòng tròn phát triển hoàn chỉnh: Bài trừ cái xấu - Sửa đổi cái phiền - Phát huy cái tốt - Đón nhận cái mới. Tư duy của Người hoàn toàn xa lạ với thái độ phủ định quá khứ cực đoan, đồng thời kiên quyết chống lại sự bảo thủ, trì trệ. Đây chính là một "bộ lọc văn hóa" khoa học, giúp xã hội tiến lên bằng tinh thần "gạn đục khơi trong" thiết thực nhất.
Tuy nhiên, nhìn vào thực tế hôm nay, một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn chưa thực sự thấu suốt tư duy này, dẫn đến những biểu hiện lệch lạc làm kìm hãm dòng chảy phát triển.
Đáng ngại nhất là việc cố bấu víu vào "cái cũ mà xấu" vì tư duy lợi ích hoặc thói quen "phòng thủ" vị kỷ.
Đó là căn bệnh lười tư duy, ngại đổi mới, né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc theo kiểu "khó thì dừng, chưa rõ thì xin ý kiến". Căn bệnh tham lam, vun vén lợi ích nhóm, tư duy nhiệm kỳ chính là "cái cũ xấu xí" chưa được dũng cảm cắt bỏ, làm xói mòn niềm tin của nhân dân.
Bác Hồ ân cần thăm hỏi thiếu nhi xã Tam Sơn, huyện Tiên Sơn (tỉnh Hà Bắc cũ) trong dịp về thăm và chúc tết đồng bào tại đây, ngày 9.2.1967
ẢNH TƯ LIỆU/TTXVN
Bên cạnh đó, việc duy trì "cái cũ phiền phức" cũng đang tạo ra những rào cản nặng nề. Đó là thủ tục hành chính rườm rà, máy móc; là thứ "văn chương hành chính" sáo rỗng, dài dòng trong các báo cáo, bài giảng lạm dụng thuật ngữ đao to búa lớn nhưng thiếu tính hành động, xa rời hơi thở cuộc sống.
Ngược lại, ở một thái cực khác, có nơi lại vội vã phủ nhận "cái cũ mà tốt", xa rời quần chúng. Đáng báo động hơn, một bộ phận cán bộ còn đánh tráo khái niệm giữa "cái mới tiến bộ" và "cái độc lạ nhất thời".
Thay vì tìm giải pháp thực chất cho dân, họ lại chạy theo những ý tưởng dị biệt, những mô hình "gắn mác" đổi mới khiên cưỡng để đánh bóng tên tuổi, biến cơ quan thành nơi thử nghiệm các phong trào bề nổi.
Từ thực trạng ấy, tác phẩm của Người để lại những bài học hành động đắt giá, đòi hỏi sự chuyển biến mạnh mẽ.
Trước hết, với đội ngũ cán bộ, đây là bài học về bản lĩnh "tự soi, tự sửa". Học Bác, người cán bộ hôm nay phải quyết liệt từ bỏ tư duy cầu an, sợ sai, sợ trách nhiệm. Muốn đổi mới thực chất, phải mạnh dạn dỡ bỏ những quy trình phiền hà theo kiểu "phiền dân, hại nước".
Phải chủ động đón nhận "cái mới mà hay" - từ tư duy quản trị số, ứng dụng công nghệ để minh bạch hóa công vụ, đến việc tối ưu hóa nguồn lực xã hội. Đồng thời, phải giữ cho được "cái cũ mà tốt" - đó là lòng tận trung với nước, tận hiếu với dân, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo cao nhất.
Thứ hai, với nhân dân, đây là bài học về xây dựng nếp sống văn minh từ những việc nhỏ nhất. Phong trào xây dựng đời sống văn hóa cần đi vào chiều sâu bằng việc kiên quyết bài trừ hủ tục, thói phô trương, lãng phí trong cưới hỏi, tang ma, giỗ chạp.
Mỗi người dân cần chủ động tiếp thu nếp sống khoa học, bảo vệ môi trường, trở thành chủ thể năng động trong thời đại số. Đặc biệt, cần khơi thông nguồn "vốn xã hội" truyền thống: tình nghĩa xóm giềng, tinh thần tương thân tương ái, "tối lửa tắt đèn có nhau" để tạo nên sự đồng thuận lớn.
Đổi mới, suy cho cùng, không phải là điều gì quá xa xôi. Nó bắt đầu ngay từ việc mỗi người tự gạn lọc nếp nghĩ, lối sống và cách làm việc hằng ngày theo lời dạy của Bác.
Thấu suốt và thực hành triết lý "cũ - mới" của Tân Sinh chính là chiếc chìa khóa để chúng ta rũ bỏ lực cản lỗi thời, kế thừa giá trị vững bền, tự tin đón nhận tinh hoa thời đại để xây dựng một "đời sống mới" - một Việt Nam giàu mạnh, văn minh và hạnh phúc.
