Ngân hàng Societe Generale cho rằng Trung Quốc là "bàn tay vô hình" có thể giúp tái cân bằng thị trường dầu toàn cầu cả trong và sau chiến sự.
Khi Mỹ và Iran thảo luận cách mở cửa vĩnh viễn eo biển Hormuz và khôi phục dòng chảy dầu của Trung Đông, diễn biến sắp tới trên thị trường có thể lại phụ thuộc vào một quốc gia không tham gia đàm phán. Đó là Trung Quốc.
Là nước tiêu thụ dầu lớn thứ 2 thế giới, Trung Quốc đã dùng mọi cách để bảo tồn nguồn cung khi chiến sự Trung Đông làm gián đoạn dòng chảy của hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày. Bắc Kinh đã giảm nhập khẩu, tận dụng kho dự trữ khổng lồ và đẩy mạnh sử dụng năng lượng sạch. Nhờ đó, tác động lên giá trong nước được giảm thiểu.
Các biện pháp này thậm chí có hiệu quả với thị trường thế giới. Ở thời điểm đầu chiến sự, nhiều nhà phân tích cảnh báo giá dầu có thể lên 200 USD một thùng năm nay. Tuy nhiên, kể cả khi tổng lượng dầu bị mất đã vượt 1 tỷ thùng, giá gần đây vẫn ổn định. Nhiều người cho rằng Trung Quốc là lý do chính.
"Trung Quốc đóng vai trò thiết yếu trong việc tạo ra bộ đệm với phần còn lại của châu Á, qua đó giảm áp lực cho kinh tế toàn cầu", Daan Walter - Giám đốc hãng tư vấn năng lượng Ember cho biết.
Các bể chứa dầu thô nhập khẩu ở Thanh Đảo, Sơn Đông, Trung Quốc tháng 8/2025. Ảnh: AFP
Giá dầu Brent sáng 24/6 quanh 76 USD một thùng, trong khi dầu WTI là 72 USD. Giá đi xuống nhiều phiên qua, do kỳ vọng eo biển Hormuz sớm vận hành bình thường. Mỗi thùng dầu Brent trước chiến sự khoảng 70 USD và đến đầu tháng 5 lên hơn 120 USD - cao nhất 4 năm.
Khi tầm ảnh hưởng về năng lượng của Trung Quốc ngày càng tăng, nhiều nhà phân tích cho rằng chính sách và xu hướng tiêu thụ của nước này sẽ đóng vai trò quyết định với giá dầu, bất kể eo biển Hormuz được mở cửa nhanh hay chậm.
Trong báo cáo đầu tháng này, các nhà phân tích của Ngân hàng Societe Generale cho biết lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Arab năm 1973 khiến nguồn cung toàn cầu giảm 7%, nhưng giá dầu tăng tới 134%. Tuy nhiên, chiến sự lần này không khiến giá dầu tăng mạnh tương tự, dù xung đột ảnh hưởng tới khoảng 14% nguồn cung toàn cầu.
Ngân hàng này cho rằng nghịch lý đó phần lớn đến từ Trung Quốc - "bàn tay vô hình đang tái cân bằng thị trường". Quốc gia này có khả năng giảm nhập khẩu khoảng 3 triệu thùng một ngày, gần như bằng toàn bộ nhu cầu dầu của Nhật Bản.
Trung Quốc có thể giảm mạnh tiêu thụ vì nhiều lý do. Trước chiến sự, nước này tăng tích trữ dầu thô nhờ nguồn cung giá rẻ từ Nga và Iran, theo Phó chủ tịch phụ trách thị trường dầu tại Rystad Energy Janiv Shah. Hiện Trung Quốc sở hữu hơn 1 tỷ thùng dầu trong kho dự trữ thương mại và chiến lược. Chúng đã được xuất kho từ tháng 5.
"Trung Quốc từng tạo giá sàn cho dầu thô. Nhưng năm nay, họ tạo ra giá trần", Shah nói.
Trong chiến sự, chính phủ Trung Quốc cũng hạn chế xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu như diesel và xăng nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước. Điều này khiến các nhà máy lọc dầu Trung Quốc giảm động lực mua thêm dầu thô trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, sự bùng nổ xe điện đang làm giảm nhu cầu nhiên liệu hóa thạch của nước này. Hiện tại, 50% xe chở khách mới bán ra tại Trung Quốc là xe chạy năng lượng mới. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), số lượng xe điện của Trung Quốc đã giúp giảm tiêu thụ dầu khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày năm ngoái.
"Đó là van xả áp tuyệt vời cho thị trường dầu toàn cầu", David Fishman - chuyên gia về năng lượng Trung Quốc tại Lantau Group nhận xét. Tuy nhiên, ông cho rằng khả năng hấp thụ cú sốc nguồn cung của nước này có giới hạn vì lượng dầu dự trữ không thể sử dụng mãi.
Hiện tại, sau nhiều tháng lo ngại về cuộc khủng hoảng dầu lớn nhất lịch sử, IEA lại cảnh báo việc mở lại eo biển Hormuz có thể khiến thị trường dư cung năm 2027. Trong báo cáo tuần trước, IEA dự báo nguồn cung tăng 8 triệu thùng một ngày, trong khi nhu cầu chỉ tăng 2 triệu thùng. Họ cho rằng đây là "cơ hội để các nước bổ sung lượng tồn kho đã cạn kiệt hoặc xây thêm kho dự trữ chiến lược mới, trong bối cảnh nhiều quốc gia đang rà soát lại chiến lược và chính sách năng lượng sau khủng hoảng".
Dù nhu cầu dầu toàn cầu vẫn được dự báo tăng, bất ổn gần đây cũng thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo. Trung Quốc - quốc gia dẫn đầu thế giới về xe điện, pin và năng lượng mặt trời - đã ghi nhận kim ngạch xuất khẩu sản phẩm năng lượng sạch cao kỷ lục trong tháng 3, sau khi chiến sự bùng phát.
"Quá trình điện khí hóa đang tăng tốc. Dù kết quả đàm phán Mỹ - Iran vẫn chưa chắc chắn, đây có thể là thời điểm quan trọng thúc đẩy giảm phát thải carbon trên toàn cầu", Cosimo Ries - nhà phân tích năng lượng và ôtô tại Trivium China nhận định.
Muyu Xu - nhà nghiên cứu dầu thô tại Kpler cho rằng tình trạng dư cung thậm chí có thể xuất hiện ngay từ tháng tới. Nếu eo biển Hormuz được mở cửa nhanh, khoảng 100 triệu thùng dầu bị mắc kẹt sẽ quay trở lại thị trường.
Iran nhiều khả năng sẽ đẩy mạnh sản xuất, đặc biệt khi Mỹ tạm thời miễn trừ các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, điều này cũng có thể khiến dầu Iran kém hấp dẫn hơn với Trung Quốc. Bắc Kinh lâu nay vẫn mua dầu Iran với chiết khấu cao, do Tehran có ít lựa chọn khách hàng.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia hoàn tất kế hoạch nhập dầu cho nhu cầu mùa hè, Trung Quốc có thể một lần nữa trở thành nhân tố quan trọng giúp tái cân bằng thị trường. "Nếu giá giảm, việc đầu tiên họ làm có thể là mua tích trữ trở lại", Fishman nói.
Xu cũng cho rằng bức tranh đã hoàn toàn khác so với hai tháng trước. Hiện nay, quốc gia có khả năng hấp thụ lượng dầu dư thừa là Trung Quốc. "Nhưng vấn đề là họ sẽ muốn mua cái gì?", bà nói.
Hà Thu (theo CNN, Reuters)
