Ông Trump gặp Tổng thống Zelensky bên lề thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ ngày 8-7 - Ảnh: REUTERS
Phát biểu bên lề Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) ngày 8-7, Tổng thống Donald Trump gây bất ngờ khi tuyên bố Mỹ sẽ cấp phép cho Ukraine sản xuất Patriot - hệ thống phòng không hiện đại do Mỹ phát triển và là vũ khí duy nhất Kiev có thể dùng để đối phó với tên lửa đạn đạo từ Nga.
Tuy nhiên đề xuất này không hẳn là một thắng lợi dành cho Kiev.
Patriot cho tương lai, Ukraine cần tên lửa hôm nay
Vấn đề lớn nhất của kế hoạch nằm ở thời gian.
Patriot không phải loại vũ khí mà Ukraine có thể nhận giấy phép rồi lập tức mở dây chuyền sản xuất. Một hệ thống hoàn chỉnh gồm radar tiên tiến, trung tâm điều khiển, bệ phóng và các tên lửa đánh chặn với hàng loạt linh kiện phức tạp.
"Chuyện này không đơn giản như bật một công tắc đèn", chuyên gia Bradley Bowman thuộc Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) nhận định với Đài ABC News. Theo ông, ngay cả khi nguồn tài chính cần thiết được bảo đảm, năng lực sản xuất cũng không thể tăng lên trong thời gian ngắn.
Kinh nghiệm tại châu Âu phần nào chỉ ra thách thức của việc tự sản xuất tên lửa. Đức bắt đầu quá trình phát triển PAC-2 GEM-T - phiên bản tên lửa đánh chặn Patriot có năng lực thấp hơn PAC-3 - từ năm 2024, nhưng dự kiến phải đến năm 2027 mới có thể bắt đầu sản xuất.
Ukraine có thể đẩy nhanh tiến độ, song giới chuyên gia cho rằng vẫn cần nhiều năm để xây dựng nhà máy, đào tạo nhân lực và hình thành chuỗi cung ứng. Đáng chú ý, khi công bố quyết định hôm 8-7, ông Trump thừa nhận mình thậm chí còn chưa thông báo cho các nhà sản xuất.
Trong khi đó nhu cầu Patriot của Ukraine được tính bằng ngày, thậm chí bằng giờ.
Hệ thống tên lửa phòng không Patriot của Mỹ - Ảnh: AP
Những tháng gần đây, Nga đang liên tục tiến hành các đợt tập kích tên lửa và máy bay không người lái vào Kiev. Trong cuộc tấn công hôm 6-7, Không quân Ukraine cho biết không thể đánh chặn bất kỳ tên lửa nào của đối phương, cho thấy tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn ngày càng nghiêm trọng.
Lockheed Martin, tập đoàn sản xuất tên lửa Patriot tại Mỹ, chế tạo khoảng 620 tên lửa trong năm ngoái. Tuy nhiên, tốc độ sử dụng tại Ukraine và Trung Đông hiện nhanh hơn khả năng bổ sung của các dây chuyền sản xuất.
"Việc sản xuất Patriot sẽ mang lại cho Ukraine một lá chắn vững chắc cho ngày mai, nhưng nước này cũng cần đạn dược ngay trong đêm nay", bà Melinda Haring, cố vấn cấp cao của Tổ chức hỗ trợ Ukraine Razom, nhận định.
Thậm chí một số chuyên gia lo ngại hành động này có thể vô tình làm giảm trách nhiệm của Mỹ trong việc tiếp tục hỗ trợ Patriot cho Ukraine, khiến Kiev chính là bên cuối cùng chịu thiệt.
Ông Trump dường như cũng để ngỏ khả năng này khi nhấn mạnh: "Chúng tôi có Patriot, nhưng không có quá nhiều. Chúng tôi cũng cần chúng cho chính mình".
Nga đang tăng cường tấn công quy mô lớn vào thủ đô Kiev trong thời gian gần đây - Ảnh: REUTERS
Tín hiệu gửi đến Nga?
Ngoài thời gian, Ukraine còn đối mặt với một bài toán khác: được phép sản xuất không đồng nghĩa có thể tự chủ hoàn toàn.
Tên lửa Patriot gồm nhiều bộ phận phức tạp, trong khi năng lực sản xuất của toàn bộ chuỗi cung ứng đang bị giới hạn. Nếu Ukraine không thể tự chế tạo các linh kiện, Kiev vẫn phải nhập chúng từ Mỹ.
Theo chuyên gia Mark Cancian thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và Quốc tế (CSIS), số linh kiện chuyển sang Ukraine đồng nghĩa nguồn cung dành cho các nhà máy tại Mỹ có thể giảm. Nói cách khác, giấy phép không lập tức tạo ra thêm tên lửa nếu tổng năng lực cung ứng linh kiện không được mở rộng.
Các cơ sở sản xuất tại Ukraine cũng phải đáp ứng những tiêu chuẩn an ninh nghiêm ngặt của Mỹ nhằm bảo vệ công nghệ nhạy cảm. Việc nới lỏng các quy trình này có thể làm tăng nguy cơ tình báo Nga tiếp cận thông số kỹ thuật của Patriot.
Ngay cả khi vượt qua tất cả trở ngại, nhà máy Patriot trên lãnh thổ Ukraine gần như chắc chắn sẽ trở thành mục tiêu ưu tiên của Nga.
"Một trong những ưu tiên hàng đầu của Nga sẽ là tìm ra và phá hủy các cơ sở đó", ông Bowman cảnh báo. Trớ trêu thay, Ukraine khi ấy có thể cần thêm tên lửa phòng không để bảo vệ chính những nhà máy sản xuất tên lửa phòng không.
Vì vậy giá trị trước mắt của tuyên bố từ ông Trump có lẽ nằm nhiều ở thông điệp chính trị, tờ New York Times nhận định.
Ông Zelensky thăm khu huấn luyện binh sĩ Ukraine sử dụng hệ thống Patriot tại Đức hồi tháng 6-2024 - Ảnh: REUTERS
Theo ông Viktor Shlinchak - người đứng đầu Viện Chính sách thế giới, quyết định này có thể là tín hiệu gửi tới Điện Kremlin rằng Ukraine sẽ không bị bỏ lại một mình. Những chiến dịch tấn công tầm trung và tầm xa gần đây của Kiev cũng có thể đã tác động đến cách nhìn của ông Trump.
"Nếu tôi hiểu đúng logic của Tổng thống Trump, ông ấy luôn muốn đứng về phía chiến thắng. Và hiện tại, Ukraine không có vẻ đang thua", ông Shlinchak nhận định.
Nhìn chung, bài toán trước mắt với Ukraine vì thế không chỉ là có được quyền sản xuất Patriot, mà còn là liệu Mỹ và châu Âu có tiếp tục cung cấp đủ tên lửa đánh chặn trong những năm chờ đợi hay không.
