Vết nứt mới trong liên minh Mỹ - Israel

Giới phân tích nhận diện đợt tấn công này khác đáng kể so với những lần trước, khi Washington và Tel Aviv gần như công khai đối đầu nhau về mặt chủ trương.

Iran, Hezbollah: cùng chiến tranh, cùng hòa bình

Trên danh nghĩa, giao tranh trực tiếp tại Trung Đông đã tạm dừng kể từ lệnh ngừng bắn ngày 8-4. Tuy nhiên thực tế chiến trường hai tháng qua cho thấy Israel và lực lượng Hezbollah ở Lebanon vẫn đều đặn tấn công nhau. Trong đó quân đội Israel liên tục thực hiện nhiều cuộc đổ bộ, tập kích ở miền nam Lebanon và cả thủ đô Beirut.

Với Iran, đây là lằn ranh đỏ. Trong suốt quá trình đàm phán hòa bình với Mỹ, Tehran đã kiên định lập trường rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải là thỏa thuận cho toàn khu vực, bao gồm cả mặt trận Lebanon.

Chia sẻ với Đài Al Jazeera, bà Negar Mortazavi, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách quốc tế (CIP), gói gọn tình nghĩa của giới lãnh đạo Iran với Hezbollah: "Cùng chiến tranh thì cùng hòa bình".

Israel không thật sự hưởng ứng quan điểm đó. Tối 7-6, nước này tấn công thành trì của Hezbollah ở Dahiyeh, vùng ngoại ô phía nam Beirut. Đáp lại, đêm 7-6 rạng sáng 8-6, Iran phóng loạt 10 tên lửa đạn đạo về phía bắc Israel - lần đầu tiên kể từ sau lệnh ngừng bắn tháng 4.

Ngay lập tức, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ông Trump được cho là đã yêu cầu Israel kiềm chế, không đáp trả để giữ cửa sổ đàm phán cho một thỏa thuận hòa bình. Trước đó không lâu, ông Trump từng tự tin tuyên bố một thỏa thuận có thể đến ngay trong các ngày 8, 9 hoặc 10-6.

Trang tin Axios dẫn lời một quan chức Mỹ nắm rõ nội dung điện đàm khẳng định ông Netanyahu đã "gần như đồng ý" lùi bước. Tuy nhiên, bất chấp những cảnh báo, sáng 8-6 Israel vẫn ra đòn và tấn công Tehran, Isfahan và Tabriz.

Ông Netanyahu phớt lờ ông Trump?

Việc ông Netanyahu được cho là đã phớt lờ ông Trump đã phơi bày một vết nứt ngày càng rộng trong liên minh chiến lược Mỹ - Israel.

Nhìn về quá khứ, khi cùng nhau không kích Iran ngày 28-2, hai nước chung niềm tin rằng Tehran sẽ sớm sụp đổ và chiến thắng lớn nằm trong tầm tay. 100 ngày sau, mục tiêu của hai đồng minh rẽ theo hai hướng.

Ông Trump muốn nhanh chóng có một thỏa thuận để rút chân khỏi cuộc chiến ngày càng mất lòng dân trong nước, khi giá năng lượng tăng vọt đảo lộn nhiều chương trình nghị sự đối nội.

Theo phân tích trên tạp chí Foreign Affairs của bà Jennifer Kavanagh, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu an ninh (ĐH Georgetown, Mỹ), chiến thắng biểu tượng ông Trump cần để rút chân khỏi Iran là một thỏa thuận lâu dài với điều khoản có lợi cho Mỹ hơn những thỏa thuận có từ thời ông Obama.

Dù sát cánh bên Mỹ, Israel dường như không muốn điều tương tự. Tel Aviv vẫn bám chặt các yêu sách ban đầu: phá hủy tiềm lực quân sự của Iran, theo đuổi các mục tiêu phi hạt nhân, và giải trừ năng lực tên lửa.

Đi sâu vào nội bộ, ông Netanyahu - vốn đang đối mặt nhiều cáo buộc pháp lý có thể khiến ông phải ngồi tù - dường như không mặn mà với chuyện ngừng bắn.

Al Jazeera cho rằng chính các cuộc chiến liên miên mà Israel phải tham gia từ cuối năm 2023 đã cho ông Netanyahu cái cớ để trì hoãn các thủ tục pháp lý chống lại ông.

Trong suốt quá trình đàm phán, Israel gần như bị gạt ra rìa. Báo The New York Times cho biết các quan chức Israel bị "bỏ đói thông tin" từ chính đồng minh thân cận nhất. Tờ báo này ví von vị thế của Israel là từ "trong buồng lái" bị đẩy xuống "hạng ghế phổ thông".

Nguồn tin của tờ New York Times khẳng định ông Trump xem ông Netanyahu là một đồng minh chiến tranh nhưng không phải đối tác phù hợp để đàm phán với Iran, thậm chí còn "cần được kiềm chế".

Nhưng Thủ tướng Israel không thể cứ thế ngó lơ ông Trump mãi. Theo Al Jazeera, đến một lúc nào đó ông Netanyahu sẽ phải làm theo ý ông Trump, bởi ông Trump được lòng dân Israel hơn cả ông. Trong bối cảnh Israel sẽ bầu lại Quốc hội vào cuối năm nay, ông Netanyahu vẫn cần sự ủng hộ của ông Trump và hình ảnh thân thiết với Nhà Trắng.

Ở chiều ngược lại, phe đối lập cũng đang gây sức ép ngược. Chính trị gia Naftali Bennett lập luận rằng nếu ông Netanyahu làm theo yêu cầu của ông Trump thì Israel "không còn là một quốc gia có chủ quyền".

Các yếu tố đó khiến cuộc chiến hiện nay không chỉ được định đoạt bởi cách Mỹ "đi trên dây" với Iran, mà cả với chính đồng minh Israel. Với một Israel đang bất ổn nội bộ, tình hình có thể rẽ theo nhiều hướng.