Bác sĩ một CLB ở giải VĐQG Tây Ban Nha lý giải việc giới cầu thủ ngày càng kéo dài sự nghiệp thi đấu nhà nghề, khi 30 tuổi không còn là mốc giới hạn.
"Tôi không nhìn vào chứng minh thư của cầu thủ, đá giỏi thì ra sân". Đó là câu nói quen thuộc của các HLV khi được hỏi liệu có quá mạo hiểm khi trao cơ hội cho một cầu thủ còn quá trẻ. Nhưng đáp án lại chẳng mấy khi tương tự khi nhân vật chính... quá già.
Lionel Messi trong trận Tây Ban Nha – Argentina ở chung kết World Cup 2026 trên sân MetLife, New Jersey, Mỹ ngày 19/7/2026. Ảnh: AP
Thông thường, khi sang tuổi 30, một cầu thủ bóng đá nghiễm nhiên bị xem là "lão tướng", chơi những ngày tháng cuối cùng của sự nghiệp. Nhưng một thập kỷ qua, quan niệm đó dần được thay thế bằng một thực tế mới: các cầu thủ giải nghệ ngày càng muộn. Bước ngoặt này đến từ hàng loạt yếu tố hỗ trợ, như giáo án tập luyện mang tính cá nhân hóa, y học thể thao tiên tiến, kiểm soát dinh dưỡng khắt khe và chế độ ăn uống riêng biệt.
"Nhìn chung, tuổi thọ trung bình của dân số thế giới đã tăng lên, và bóng đá hưởng lợi từ những tiến bộ đó", bác sĩ Christopher Oyola, Trưởng bộ phận Y tế CLB Getafe tại La Liga, nói trên báo Tây Ban Nha AS. Ông cho rằng bên cạnh việc các cầu thủ biết tự chăm sóc bản thân, ăn uống khoa học hơn, dinh dưỡng là "chìa khóa vàng" để kéo dài sự nghiệp thi đấu.
"Thời nay, bạn không thể tìm thấy một cầu thủ nào ra sân với thân hình thừa cân. Ngày xưa, Diego Armando Maradona sở hữu cơ thể không mấy săn chắc nhưng vẫn là siêu sao số một thế giới. Còn cầu thủ ngày nay là những VĐV đích thực. Khi cởi áo, ai cũng thấy họ có cơ bắp rõ mồn một, bụng 6 múi rắn rỏi. Chính can thiệp của dinh dưỡng mang tính quyết định", bác sĩ Oyola nói thêm.
Cristiano Ronaldo (41 tuổi), Luka Modric (40), Lionel Messi (39), Iago Aspas (38), Robert Lewandowski (37), Kevin De Bruyne (35)... chỉ là vài cái tên đình đám đã bước qua cột mốc 35. Tuy nhiên, dù có kéo dài sự nghiệp đến đâu, các tượng đài bóng đá hiện đại này cũng khó lòng xô đổ kỷ lục của Horace Harry Lowe (1886-1967), người từng ra sân tại La Liga trong màu áo Real Sociedad khi đã... 48 tuổi.
Chân dung HLV Horace Harry Lowe (trái) và một trong những đội hình xuất phát của Real Sociedad ở thập niên 1930. Ảnh: El Diario Vasco
Nổi danh với tên gọi "Mister Lowe" (Ngài Lowe), nhà cầm quân người Anh từng dẫn dắt Sociedad 5 mùa giải trong thập niên 1930 với 161 trận chính thức. Ngày 24/3/1935, Donostia FC (tên gọi thời đó của Sociedad) làm khách đến sân của Valencia. Họ chỉ mang theo đúng 11 cầu thủ, vừa đủ đá chính. Tin dữ ập đến, một cầu thủ bất ngờ đổ bệnh trên đường hành quân. Chẳng thà tự mình xỏ giày ra sân còn hơn để đội nhà đá chấp người, vị HLV này quyết định điền tên chính mình vào đội hình xuất phát.
Trừ giai thoại hy hữu kể trên, cầu thủ thi đấu ở sân chơi La Liga được ghi nhận có độ tuổi cao nhất lịch sử chính là Joaquin Sanchez – người từng khoác áo Real Betis, Valencia, Malaga, Fiorentina – khi giải nghệ ở tuổi 41 vào năm 2023.
Bác sĩ Oyola cho rằng những bước tiến y khoa đột phá mới là giải pháp song hành giúp tuổi nghề của các cầu thủ ngày nay được kéo dài. "Các chất bổ sung tăng cường thể lực, vitamin bổ sung magie, creatine... cùng những loại dược phẩm được đội ngũ y tế hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia dinh dưỡng để sử dụng. Chúng tôi lập kế hoạch cho cả năm trước khi mùa giải khởi tranh và xét nghiệm máu định kỳ để phát hiện kịp thời sự thiếu hụt chất".
Bác sĩ Oyola kể rằng vào năm 1998 khi ông mới bắt đầu điều hành bộ phận y tế của CLB, các cầu thủ không có những chất hỗ trợ thể lực như vậy. Creatine – một hợp chất tự nhiên được tổng hợp từ các axit amin để giúp cung cấp năng lượng cho cơ bắp – bấy giờ còn chưa tồn tại. Nhưng giờ đây, mọi CLB nhà nghề ở khắp châu Âu đều có trong tay những công cụ đắc lực để kéo dài độ dẻo dai của cơ bắp, tăng tuổi thọ xương khớp và kéo dài sự nghiệp cho các cầu thủ.
Bác sĩ Christopher Oyola, Trưởng bộ phận Y tế của CLB Getafe tại La Liga. Ảnh: CLB Getafe
Đồng thời, khâu huấn luyện cũng giữ vai trò sống còn. "Khi cầu thủ đến sân tập, chúng tôi lấy mẫu máu để đo chỉ số CK (Creatine Kinase), từ đó xác định mức độ oxy hóa cơ bắp", bác sĩ Oyola kể tiếp. "Chúng tôi còn áp dụng công nghệ ảnh nhiệt, tức cầu thủ vừa đến sẽ được chụp quét camera nhiệt để kiểm tra qua bảng màu xem vùng cơ nào đang quá tải". Dựa trên kết quả chụp chiếu đó, ban huấn luyện quyết định có nên tăng hay giảm tải trọng tập luyện, chạy bền nhiều hay ít, hoặc hạn chế bật nhảy... cho cầu thủ. Mọi phương pháp bổ trợ trước và sau buổi tập đều được tính toán kỹ lưỡng.
Kỳ World Cup 2026 vừa qua chứng kiến sự trỗi dậy của những "ông già gân", ghi nhận kỷ lục 8 cầu thủ từ 40 tuổi trở lên dự vòng chung kết. Lớn tuổi nhất là thủ thành Craig Gordon của Scotland (43 tuổi), tiếp theo là Ronaldo (41 tuổi), Modric, Guillermo Ochoa, Manuel Neuer, Edin Dzeko, Vozinha và Fernando Muslera – cả 6 người đều ở tuổi 40. Thống kê này tương phản hoàn toàn với lịch sử, khi trong suốt giai đoạn từ 1930 đến 1978, không có bất kỳ cầu thủ nào từ 40 tuổi trở lên xuất hiện tại World Cup.
Vật lý trị liệu và phục hồi thể lực sau mỗi trận đấu cũng giữ vai trò then chốt. Ở khâu phục hồi, các CLB ở những giải đấu hàng đầu châu Âu hiện nay đều trang bị liệu pháp laser tần số thấp và phòng oxy cao áp giúp kéo dài tuổi thọ nghề nghiệp của cầu thủ.
Cristiano Ronaldo trong trận Bồ Đào Nha – Tây Ban Nha ở vòng 1/8 World Cup 2026 trên sân Dallas, Texas, Mỹ ngày 6/7/2026. Ảnh: Reuters
"Các công nghệ này giúp giảm quá trình lão hóa cơ, vốn là tác nhân bào mòn thể lực", bác sĩ Oyola giải thích. "Nhờ giảm quá trình oxy hóa tế bào, cầu thủ kéo dài được thời kỳ đỉnh cao. Vật lý trị liệu chính là mắt xích quan trọng nhất. Từ việc điều trị phục hồi sau buổi tập, xoa bóp dẫn lưu bạch huyết cho đến thả lỏng cơ. Phòng thay đồ nào giờ cũng tích hợp bể tắm jacuzzi, phòng sauna, liệu pháp thủy sinh và nhiệt trị liệu. Bước vào phòng thay đồ của một CLB La Liga hay thậm chí ở cả giải hạng Nhì Tây Ban Nha hiện tại, bạn sẽ thấy nó chẳng khác gì một phòng thí nghiệm với máy vô tuyến tần số, máy từ trị liệu, phòng thủy trị liệu, phòng xông hơi".
Cũng theo hồi tưởng của vị bác sĩ này, năm 1998 khi ông mới đến Getafe, CLB chỉ có đúng một nhân viên nhân xoa bóp, những chuyến làm khách chỉ có ông và nhân viên này tháp tùng đội bóng. Nhưng giờ đây, đội ngũ y tế của CLB vừa giành vé dự Conference League sau mùa 2025-2026 đã lên tới 15 người.
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng cầu thủ ngày nay cao hơn, gọn gàng hơn, nhanh hơn và có khả năng duy trì bứt tốc cường độ cao liên tục. Trong quá khứ, họ thường có vóc dáng đậm người và thô ráp. Cụ thể, một nghiên cứu gần đây của Đại học Wolverhampton (Anh) trên các cầu thủ đỉnh cao cho thấy rằng chiếm ưu thế hiện nay là nhóm cầu thủ có thể hình mảnh khảnh, linh hoạt. Chiều cao trung bình đã tăng từ 177,1 cm (năm 1973) lên 181,5 cm, nhằm thích nghi với mặt cỏ chất lượng cao và tốc độ trận đấu ngày càng đẩy lên nhanh hơn.
Luka Modric – người vừa gia hạn hợp đồng đến 2027 với AC Milan, khởi động trước trận Hellas Verona – AC Milan trên sân Marcantonio Bentegodi, Verona, Italy ngày 19/4/2026. Ảnh: Reuters
Phương pháp huấn luyện ngày nay cũng thay đổi. Các bài tập lạc hậu kiểu chạy bền đường dài không bóng đã bị loại bỏ hoàn toàn để nhường chỗ cho kiểu bài tập tích hợp. Giới HLV ưu tiên khái niệm gọi là "liều lượng hiệu quả tối thiểu", tức đạt hiệu quả thể lực, kỹ thuật và chiến thuật tối đa với mức độ gây mệt mỏi thấp nhất. Thay vì các bài tập lặp đi lặp lại tách biệt, họ mô phỏng chính xác các góc di chuyển, tốc độ và biến số hỗn loạn của một trận đấu thực tế.
Phòng gym các CLB không còn là nơi để tập thể hình giúp phì đại cơ bắp, mà chuyển thành không gian rèn luyện khả năng phát lực và hấp thụ lực bộc phát. Điều này giúp cầu thủ đạt tốc độ tối đa cao hơn, đổi hướng nhanh hơn, đồng thời bảo vệ các khớp xương và hạn chế tối đa nguy cơ rách cơ trong những tình huống bứt tốc liên tục. Khâu chuẩn bị thể lực cho cầu thủ hiện đại đã chuyển dịch sang mô hình siêu cá nhân hóa, dựa trên phân tích dữ liệu từ định vị GPS lẫn trí tuệ nhân tạo và tích hợp các bài tập thể lực vào tình huống thực tế trên sân.
Thể lực luôn đi liền với dinh dưỡng. Khoa học thể thao hiện đại đề cao tính chu kỳ hóa dinh dưỡng (điều chỉnh lượng carbohydrate nạp vào theo tải trọng các buổi tập) kết hợp sử dụng các chất bổ sung đã được kiểm chứng như creatine và caffeine, đảm bảo nguồn năng lượng dồi dào từ phút đầu tiên cho đến khi tiếng còi kết thúc trận đấu vang lên.
Hoàng Thông (theo AS)
