Các tỉnh phía Nam ghi nhận gần 20 ca tử vong do bệnh dại trong 6 tháng đầu năm, phần lớn do chó, mèo thả rông cắn và nạn nhân chủ quan không tiêm vaccine.
Số ca tử vong do dại tại miền Nam nửa đầu năm tương đương hơn một nửa tổng số ca tử vong của cả năm 2025. Viện Pasteur TP HCM nhận định số ca tử vong ở phía Nam tăng. Trên toàn quốc, năm nay số ca dại ghi nhận đến giữa tháng 5 là 30, tăng 10 ca so với cùng kỳ năm 2025.
"Bệnh dại có thể phòng ngừa, song số ca tử vong vẫn cao do khâu quản lý vật nuôi đến xử trí sau khi bị cắn, nguồn lây từ chó, mèo vẫn chưa được kiểm soát tốt", BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, nói.
Tình trạng chó thả rông, không rọ mõm vẫn còn phổ biến dễ khiến gia tăng số người bị cắn, cào. Ảnh: Ngọc Thành
Theo bác sĩ Phương, nguồn lây từ chó mèo vẫn chưa được kiểm soát tốt, tỷ lệ tiêm chủng cho vật nuôi còn thấp. Năm 2023, Chính phủ yêu cầu các địa phương phối hợp với ngành thú y tăng tỷ lệ tiêm vaccine dại cho chó mèo, đạt trên 70% tổng đàn giai đoạn 2023-2025 và trên 80% giai đoạn 2026-2030. Thực tế nhiều nơi tiêm ngừa rất thấp, chỉ bằng một nửa yêu cầu. Ví dụ tại Đà Nẵng năm 2025, tỷ lệ tiêm phòng vaccine dại cho chó mèo 41%, trong đó 10 xã có tỷ lệ tiêm dưới 10%. Gia Lai có hơn 217.000 con chó tính đến tháng 2/2025, nhưng tỷ lệ tiêm vaccine dại trên tổng đàn chó mèo khoảng hơn 20%, thấp hơn nhiều so với yêu cầu tối thiểu.
"Tỷ lệ tiêm chủng thấp tạo khoảng trống để virus dại tiếp tục tồn tại và lây sang người qua vết cắn, cào, liếm vào vết thương hở", bác sĩ Phương nói.
Bên cạnh đó, việc buôn bán, vận chuyển, giết mổ chó mèo và thói quen nuôi thả rông làm tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh. Một con chó nghi dại nếu không được quản lý có thể cắn nhiều người, tạo ổ dịch mới và gây khó khăn cho truy vết.
Nhiều ca dại do bị chó mèo trong nhà cắn hoặc cào khi sinh hoạt hằng ngày: cho ăn, can vật nuôi đánh nhau, chơi đùa, ôm hôn, hoặc để trẻ nhỏ chơi một mình với vật nuôi... Vết cào nhỏ, vết liếm lên vùng da trầy hay niêm mạc mắt cũng có thể truyền virus nếu con vật mang mầm bệnh.
"Nhiều người nghĩ chó mèo nhà nuôi an toàn, đã tiêm phòng thì không còn nguy cơ, khi bị cắn chỉ chờ theo dõi con vật hoặc đắp lá, bôi thuốc dân gian khiến chậm được xử trí phòng ngừa dại", bác sĩ Phương nói.
Virus dại di chuyển theo các dây thần kinh để tấn công hệ thần kinh trung ương. Những trường hợp bị động vật có vú máu nóng cắn ở vùng đầu, mặt, cổ hoặc các vị trí gần não, có nguy cơ virus đến não nhanh hơn, rút ngắn thời gian ủ bệnh.
Theo bác sĩ Phương, để giảm nguy cơ bệnh dại nên chủ động phòng tránh bằng cách tiêm phòng định kỳ cho chó mèo, quản lý vật nuôi, không thả rông, rọ mõm khi ra nơi công cộng, dạy trẻ tiếp xúc an toàn và xử trí đúng ngay khi bị cắn hoặc cào. Người bị chó mèo cắn hoặc cào cần tuân thủ quy trình sơ cứu và đến cơ sở y tế sớm để được xem xét tiêm vaccine hoặc huyết thanh kháng dại.
Ông Hùng, 56 tuổi, ở phường Phước Long, TP HCM tiêm vaccine dại tại VNVC Thủ Đức sau bị chó thả rông lao đến cắn khi đang chạy xe trên đường. Ảnh: Diệu Thuần
Bác sĩ Phương khuyến cáo người bị động vật có vú máu nóng cắn, cào cần rửa vết thương ngay dưới vòi nước sạch với xà phòng trong ít nhất 15 phút. Sau đó, sát khuẩn bằng cồn 45-70 độ hoặc dung dịch iốt nếu có, rồi đến cơ sở y tế, trung tâm tiêm chủng để được đánh giá nguy cơ. Tùy vị trí, tình trạng vết thương, con vật và tiền sử tiêm của người bị cắn, bác sĩ sẽ chỉ định vaccine dại, huyết thanh kháng dại hoặc lịch tiêm phù hợp.
Việt Nam đang lưu hành hai loại vaccine dại thế hệ mới của Pháp và của Ấn Độ, sản xuất theo công nghệ hiện đại, không ảnh hưởng thần kinh hoặc trí nhớ. Vaccine có thể tiêm trước phơi nhiễm (chưa bị cắn, cào) cho nhóm nguy cơ cao hoặc tiêm sau phơi nhiễm khi đã bị cắn, cào. Người tiêm cần tuân thủ lịch tiêm và hoàn thành đủ số mũi theo chỉ định của bác sĩ.
Nhóm nên cân nhắc tiêm dự phòng trước phơi nhiễm gồm người nuôi chó mèo, bác sĩ thú y, nhân viên chăm sóc động vật, người làm công việc liên quan kiểm lâm, hang động, buôn bán hoặc vận chuyển động vật; trẻ em thường xuyên chơi với chó mèo cũng cần được cha mẹ lưu ý nguy cơ. Vaccine giúp cơ thể hình thành trí nhớ miễn dịch, đáp ứng nhanh hơn so với chưa từng tiêm. Khi bị động vật tấn công, chỉ cần bổ sung thêm hai mũi vaccine và không cần huyết thanh kháng dại.
Diệu Thuần
