'Việt Nam cần có kỹ sư giỏi cho chương trình điện hạt nhân lâu dài'

Các chuyên gia tại Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho biết, Dự án Ninh Thuận 1 đi vào vận hành giai đoạn 2030-2035, cần đào tạo lực lượng kỹ sư sẵn sàng để làm chủ công nghệ lâu dài.

Bàn về vấn đề nhân lực cho nhà máy điện hạt nhân, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom), Bộ Khoa học và Công nghệ hôm 9/6 cho biết các công việc chuẩn bị cho dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 đang được tiến hành. Theo tiến độ đề ra, dự án hoàn thành giải phóng mặt bằng trong quý II năm nay, Ninh Thuận 1 đi vào vận hành giai đoạn 2030-2035.

Theo Đề án đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035 được phê duyệt tháng 5/2025, mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam cần đáp ứng nhu cầu 4.000 nhân sự phục vụ nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, trong đó hơn 2.000 nhân sự trình độ đại học và sau đại học.

"Ở Việt Nam hiện nay, để tìm được hàng trăm nhân sự đáp ứng các yêu cầu của kỹ sư vận hành chủ chốt là rất khó khăn", TS Lê Chí Dũng, nguyên Cục phó Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, nhận định. Lý do đây là lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu ở nhiều lĩnh vực.

Theo TS Lê Văn Hồng, nguyên Phó viện trưởng Vinatom, nền tảng cơ bản nhất của một kỹ sư điện hạt nhân là hiểu cơ chế vận hành lò phản ứng, dựa trên cơ sở vật lý hạt nhân, vật lý neutron và thủy nhiệt - các quá trình sinh nhiệt, truyền nhiệt và dòng chảy của chất làm mát bên trong lò phản ứng. Sau đó, đến các kiến thức phụ trợ liên quan đến một lò hạt nhân thực tế như sức bền vật liệu, các quá trình hóa lý liên quan và hàng loạt hệ thống, thiết bị bao gồm turbine, máy bơm, hệ thống điều khiển tự động.

Thôn Vĩnh Trường, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận (nay là Khánh Hoà), nơi sẽ xây dựng nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Ảnh: Việt Quốc

Các chuyên gia khuyến nghị việc đào tạo chỉ nên tập trung ở một số ít cơ sở, sử dụng một chương trình chuẩn, theo nghĩa là được tham khảo và mô phỏng theo chương trình của các cơ sở đào tạo hàng đầu, đã được thế giới công nhận. Việc đào tạo đội ngũ kỹ sư nên đi theo chương trình của các nước phát triển về năng lượng hạt nhân và tập trung tại một số cơ sở đào tạo mạnh nhất hiện nay thay vì dàn trải. Việc đào tạo không tập trung và trải đều ở cả những cơ sở không có đủ nguồn lực về chuyên môn, có nguy cơ tạo ra nhân lực không đáp ứng được nhu cầu vận hành thực tế của các nhà máy tại Việt Nam.

TS Thành cho biết, một số trường ở Việt Nam có đội ngũ chất lượng cao về các ngành kỹ thuật để có thể bắt đầu tham gia vào đào tạo nhân lực vận hành điện hạt nhân, song điểm còn thiếu là đội ngũ có chuyên môn sâu về năng lượng hạt nhân.

TS Lê Chí Dũng nhìn nhận, lực lượng kỹ sư phục vụ cho các dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 chưa phải là rào cản lớn, do quốc gia chuyển giao nhà máy và công nghệ cho Việt Nam có thể cung cấp lực lượng kỹ sư vận hành chủ chốt trong giai đoạn đầu. Nhưng về lâu dài không dừng lại ở một hay hai nhà máy. "Cần phải đào tạo nhân lực cho chương trình điện hạt nhân lâu dài của Việt Nam", ông nói.

Theo các chuyên gia, mỗi nhà máy điện hạt nhân ở thế hệ công nghệ hiện tại có tuổi đời trên 60 năm, có thể được kéo dài đến 80 năm hoặc hơn, đặt ra nhu cầu cần có những thế hệ nhân lực tiếp nối nhau từ khi bắt đầu vận hành đến khi tháo dỡ mà không phụ thuộc vào nước ngoài.

"Nếu muốn xây dựng được chương trình đào tạo tốt, có giá trị lâu dài về điện hạt nhân, cần có sự tham gia của đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực", TS Thành khuyến nghị. "Đội ngũ chuyên gia của Viện Năng lượng nguyên tử luôn sẵn sàng cung cấp nguồn lực con người, chuyên môn cho việc xây dựng chương trình này".

Các kỹ thuật viên làm việc tại lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Ảnh: Trường Hà

Việt Nam đang từng bước chuẩn bị cho chương trình điện hạt nhân. Cuối năm 2024, Quốc hội đã thông qua chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Sau đó, Chính phủ đưa ra định hướng kiện toàn bộ máy quản lý, hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai chương trình điện hạt nhân quốc gia.

Theo kế hoạch, nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam dự kiến đặt tại tỉnh Khánh Hòa, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũ, gồm hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Việt Nam đã cơ bản thống nhất với phía Nga dự thảo hiệp định hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Dự án do EVN làm chủ đầu tư, đặt tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam trước đây.

Nam Nguyễn