Giải đấu tại Bắc Mỹ ghi nhận sự đa dạng chưa từng có trong lịch sử, với 25% trong tổng số 1.248 cầu thủ dự không sinh ra ở quốc gia mà họ lựa chọn khoác áo.
Ali Al-Hamadi đã trải qua một hành trình dài đằng đẵng. Hành trình ấy đưa anh từ Iraq sang Jordan, rồi đến vùng Toxteth ở Liverpool sau khi cha anh bị chính quyền Saddam Hussein bỏ tù, và cuối cùng là vươn tới giấc mơ World Cup 2026.
Cha của Al-Hamadi, ông Ibrahim, khi đó đang là sinh viên luật, bị bắt giam vì tham gia biểu tình tại Iraq ngay trước khi cuộc chiến năm 2003 nổ ra. Biến cố này buộc Al-Hamadi và mẹ anh, bà Asseel Mohssen, phải tháo chạy sang Jordan. Cả gia đình cuối cùng cũng được đoàn tụ tại Liverpool, nơi sự nghiệp bóng đá của Al-Hamadi chớm nở trong màu áo đội trẻ Liverpool Schoolboys. Mùa 2025-2026, anh khoác áo Luton Town tại giải hạng Nhất Anh theo diện mượn, sau một thời gian khoác áo Ipswich Town ở Ngoại hạng Anh.
Ismael Saibari ăn mừng sau trận Scotland – Morocco ở vòng bảng World Cup 2026 trên sân Boston, Foxborough, Massachusetts, Mỹ ngày 19/6/2026. Ảnh: Reuters
Ở bên kia chiến tuyến với Al-Hamadi trong trận Iraq thua Na Uy 1-4 tại Boston hôm 17/6 là Thelo Aasgaard. Tiền vệ này cũng xuất thân từ lò Liverpool Schoolboys và sinh ra ngay tại Liverpool, có mẹ là người Pháp, nhưng lại chọn khoác áo đội tuyển Na Uy theo quốc tịch của cha. Đồng đội của Aasgaard, Erling Haaland – ngôi sao đã lập cú đúp trong trận và đến nay đang có 4 bàn – vốn sinh ra tại Leeds (Anh), trước khi cùng gia đình chuyển đến vùng Bryne (Na Uy) năm lên 3 tuổi.
Một trường hợp khác là Ismael Saibari, cầu thủ đã bỏ túi ba bàn, đều đặn qua từng trận đấu vòng bảng của tuyển Morocco. Anh sinh ra tại Terrasa thuộc vùng Catalonia (Tây Ban Nha) trong một gia đình gốc Morocco, lớn lên ở Bỉ, trước khi gia nhập CLB PSV Eindhoven tại Hà Lan.
Trong khi, Nestory Irankunda – người mở tỷ số trong chiến thắng 2-0 của Australia trước Thổ Nhĩ Kỳ tại Vancouver – lại sinh ra trong một trại tị nạn ở Tanzania. Cha mẹ anh là người Burundi, họ đã phải trốn chạy khỏi cuộc nội chiến tàn khốc, vượt qua hành trình hơn 8.000 km để đến định cư tại Perth (Australia) khi Irankunda mới 3 tuổi. Pha lập công của anh là bàn thắng đầu tiên mà một cầu thủ sinh ra ở nước ngoài ghi cho tuyển Australia ở một kỳ World Cup. "Tôi luôn tự nhủ rằng một ngày nào đó, hy vọng là một ngày không xa, mình sẽ ghi bàn tại World Cup", Irankunda từng chia sẻ.
Bất cứ nơi nào tại kỳ World Cup này, những câu chuyện về dòng dịch chuyển như thế cũng có thể được bắt gặp. Có những cầu thủ đá cho nơi mình sinh ra nhưng không phải nơi lớn lên, có những người cống hiến cho nơi nuôi dưỡng mình trưởng thành chứ không phải nơi cất tiếng khóc chào đời, và cũng có những người chơi cho một quốc gia họ chưa từng sinh sống nhưng mang trong mình dòng máu của tổ tiên – qua thế hệ cha mẹ hoặc ông bà.
Nestory Irankunda ăn mừng sau khi ghi bàn trong trận Australia – Thổ Nhĩ Kỳ ở vòng bảng World Cup 2026 trên sân BC Place, Vancouver, Canada ngày 13/6/2026. Ảnh: Reuters
Thực tế, từ ngày khai mạc World Cup 2026 đến nay, ngày thi đấu nào cũng có ít nhất một cầu thủ ghi bàn mà quốc tịch của cha mẹ hoặc nơi sinh của họ hoàn toàn khác biệt với biểu tượng trên ngực áo.
Xét về quy mô, với việc mở rộng lên 48 đội, đây hiển nhiên là ngày hội bóng đá lớn nhất và đa dạng nhất lịch sử. Tuy nhiên, ngay cả khi tính theo tỷ lệ phần trăm, chưa từng có một vòng chung kết World Cup nào ghi nhận sự giao thoa quốc tịch mạnh mẽ đến vậy.
Trong số 1.248 cầu thủ góp mặt ở Bắc Mỹ hè này, có đến 292 người sinh ra ngoài biên giới quốc gia mà họ đại diện (chiếm 23%), cao hơn gấp đôi so với tỷ lệ 9% ở World Cup 2006 cách đây đúng hai thập kỷ. Trong số 75 bàn thắng được ghi ở lượt trận đầu vòng bảng, có tới 15% thuộc về các cầu thủ sinh ra ở một quốc gia khác với đội tuyển họ đang khoác áo.
Thế giới bóng đá đang phản ánh chính xác sự phức tạp của khái niệm bản sắc quốc gia trong thời hiện đại, một thế giới nơi các đường biên giới và ranh giới ngày càng trở nên mờ nhạt. Dù vậy, làn sóng nhập tịch và chuyển đổi quốc tịch bóng đá diễn ra nhanh chóng như ngày nay còn được thúc đẩy bởi sự thay đổi trong chiến lược và tư duy của các nhà quản lý, các LĐBD và chính bản thân các cầu thủ.
Ví dụ, năm 2021, FIFA đã nới lỏng quy định nhằm giúp các cầu thủ dễ dàng chuyển đổi màu áo đội tuyển hơn. Theo đó, bất kỳ cầu thủ nào mới có tối đa ba lần ra sân cho một ĐTQG ở các giải đấu chính thức trước 21 tuổi đều được phép đổi sang khoác áo một quốc gia khác. Trước đây, quy định này khắt khe hơn nhiều, quy định cầu thủ sẽ không thể thay đổi quốc tịch bóng đá ngay sau khi có dù chỉ một trận đấu chính thức cho ĐTQG.
Việc nới lỏng các quy định này vô hình trung thúc đẩy các quốc gia tiếp cận có chiến lược hơn trong công tác săn lùng tài năng. Những cầu thủ có gốc gác hoặc mối liên hệ lịch sử phù hợp sẽ được nhận diện, đưa vào kho dữ liệu, và sau đó liên đoàn sẽ tiếp cận để thuyết phục họ chuyển đổi quốc tịch thi đấu.
Curacao, một quốc gia cấu thành thuộc Vương quốc Hà Lan, từng triển khai một dự án như vậy nhằm chiêu mộ các cầu thủ "Hà Lan" có gốc gác trên đảo và thăm dò khả năng cống hiến của họ. Để thuyết phục những người còn hoài nghi, Patrick Kluivert – người đảm nhận cương vị HLV trưởng của Curacao vào năm 2015 – thậm chí đã tổ chức một trận đấu giao hữu giữa các cầu thủ nội địa và các viện binh tiềm năng. Kết quả, đội quân viện binh giành chiến thắng áp đảo 7-1.
Có đến 65 cầu thủ sinh ra tại Hà Lan đang tranh tài tại World Cup kỳ này, gồm 25 người khoác áo Curacao. Trong số đó có Livano Comenencia – người đi vào lịch sử với bàn thắng vào lưới tuyển Đức – vốn sinh ra tại Breda và trưởng thành từ lò đào tạo của PSV. Morocco, Tunisia và CHDC Congo đều sở hữu những đội hình với hơn một nửa số cầu thủ sinh ra ở nước ngoài, kết quả từ chính sách chủ động thâu tóm những nhân tố xuất sắc nhất đủ điều kiện thi đấu.
Với ba quốc gia kể trên, nguồn lực lớn nhất của họ đến từ Pháp. Thống kê cho thấy, có tới 99 cầu thủ sinh ra tại Pháp đang chinh chiến tại World Cup 2026 (trong đó có 53 người đến từ Paris hoặc các vùng phụ cận), nhưng chỉ có đúng 23 người nằm trong danh sách chính thức của đội tuyển Pháp.
Xét về nơi sinh, Đức là quốc gia có 50 cầu thủ trải đều ở các đội tuyển tại kỳ World Cup này. Anh là 48. Ngay trong lòng đội tuyển Anh, có đến 20 cầu thủ đủ điều kiện để chơi cho một quốc gia khác. Ngược lại, Haaland (Na Uy), Antoine Semenyo (Ghana) cùng Michael Olise (Pháp) hoàn toàn có thể tạo nên một bộ ba tấn công "made in England" đáng sợ nếu họ lựa chọn khác đi.
Quyết định của một số cầu thủ xuất phát từ động cơ sự nghiệp, một cánh cửa World Cup thứ hai mở ra sau khi cánh cửa đầu tiên khép lại. Aymeric Laporte, cựu trung vệ của Man City, từng thi đấu cho các lứa trẻ của Pháp nhưng con đường lên đội một bị chặn đứng bởi một lứa hậu vệ quá đỗi tài năng của "Les Bleus". Đơn xin chuyển sang khoác áo Tây Ban Nha của anh được FIFA phê duyệt vào tháng 5/2021, chỉ một tháng trước khi Euro khởi tranh.
Folarin Balogun trong buổi họp báo của tuyển Mỹ ở Trung tâm Phức hợp Thể thao Great Park, Irvine, Calofornia, Mỹ ngày 22/6/2026. Ảnh: Reuters
Tiền đạo Folarin Balogun, người trưởng thành từ học viện Hale End của Arsenal, từng có 13 lần ra sân cho đội U21 Anh. Tuy nhiên, nhận thấy cơ hội lật đổ Harry Kane là bất khả thi, tiền đạo sinh ra tại Brooklyn (Mỹ) này đã chọn phụng sự cho đội tuyển Mỹ. Ngay trận ra quân, Balogun lập cú đúp trong chiến thắng Paraguay 4-1.
Việc kỳ World Cup này khắc họa sống động câu chuyện của những người di cư và tị nạn có lẽ lại mang một thông điệp sâu sắc, nhất là khi giải đấu diễn ra trong bối cảnh của những lệnh cấm đoán và hạn chế di chuyển.
Bốn quốc gia dự giải gồm Iran, Haiti, Bờ Biển Ngà và Senegal đã bị đình chỉ cấp thị thực du lịch một phần hoặc toàn bộ, trong khi nhiều nhà báo đến từ Trung Đông và châu Phi bị từ chối nhập cảnh. Một trọng tài người Somalia bị từ chối nhập cảnh, trong khi các cầu thủ Iran - những người buộc phải đóng quân tại Mexico – chỉ được phép bước qua biên giới Mỹ vào đúng ngày diễn ra trận đấu, cho đến khi được nới lỏng hôm 25/6.
Dù thực trạng này mang đậm hơi thở của một chương mới đầy hiện đại, nó lại đồng điệu kỳ lạ với lịch sử và tinh thần sơ khởi của World Cup. Khi Jules Rimet lần đầu đề xuất tổ chức World Cup vào năm 1928, FIFA từng ghi nhận rằng ông được "truyền cảm hứng từ ý tưởng gắn kết và hòa giải các dân tộc thông qua thể thao". FIFA cũng cho biết, Rimet thời điểm đó cảm thấy "bất bình trước việc các cầu thủ chuyên nghiệp bị gạt ra ngoài lề tại môn bóng đá Olympic".
George Moorhouse (thứ tư từ phải sang ở hàng sau), sinh ra ở Liverpool, Anh nhưng lựa chọn khoác áo đội tuyển Mỹ, ở kỳ World Cup 1930. Ảnh: The Times
Thậm chí, cầu thủ người Anh đầu tiên từng ra sân tại một kỳ World Cup lại không hề khoác áo đội tuyển Anh. Sau khi di cư sang Canada và thi đấu cho Montreal Canadian Pacific Railway, George Moorhouse đã chuyển đến New York (Mỹ). Tại đây, ông nhập quốc tịch Mỹ và đại diện cho xứ cờ hoa tranh tài tại kỳ World Cup đầu tiên lịch sử vào năm 1930, tức 20 năm trước khi tuyển Anh có màn ra mắt giải đấu vào năm 1950.
Hành trình dài đằng đẵng của Moorhouse chính là phát súng đầu tiên cho vô vàn những chuyến viễn chinh tương tự hướng về World Cup. Nơi đây, khái niệm về quốc tịch như một dòng nước đối với các cầu thủ, còn ý niệm về tính định danh cũng trở nên sâu sắc và phức tạp hơn nhiều so với màu cờ sắc áo mà họ mang trên mình.
Hoàng Thông tổng hợp
