21h Chủ nhật, Trang Nguyễn mở ứng dụng rà soát chi tiêu và nhận thấy tuần qua có hai khoản chi, 1,2 triệu đồng thức ăn cho 7 ngày và 500.000 đồng cho một bữa ăn ngoài.
"Báo cáo của ứng dụng quản lý tài chính cho biết nhiều ngày vợ chồng tôi không tiêu đồng nào", Trang, 30 tuổi, kỹ sư CNTT ở phường An Hội Tây, TP HCM nói.
Nhiều năm nay, vợ chồng cô duy trì thói quen tự nấu ba bữa mỗi ngày, di chuyển bằng xe điện và hạn chế mua sắm không cần thiết. Căn chung cư họ đang ở được bố mẹ chồng mua cho nên tổng chi phí của họ khoảng 10-12 triệu đồng mỗi tháng, chiếm khoảng 20% thu nhập. Phần còn lại được chồng Trang phân bổ vào đầu tư chứng chỉ quỹ và cổ phiếu với mục tiêu gom tiền mua một bất động sản cho thuê, tạo dòng tiền thụ động, xây dựng quỹ hưu trí.
Song song đầu tư, họ xây "lá chắn" rủi ro bằng bảo hiểm xã hội và nhân thọ. Trang xin công ty đóng bảo hiểm xã hội ở mức 60% lương, chấp nhận mỗi tháng tự bỏ thêm 4-5 triệu đồng để tăng quyền lợi khi nghỉ hưu Quyết định này rút ra từ đại dịch, khi cô mất việc và sống nhờ khoản trợ cấp 7 triệu đồng suốt bốn tháng tìm việc. "Phụ nữ khó tránh giai đoạn gián đoạn sự nghiệp nên đóng mức cao giúp tôi nhận bảo hiểm thất nghiệp, thai sản và lương hưu tốt hơn", cô nói.
Trang Nguyễn, 30 tuổi, làm trong ngành CNTT ở TP HCM. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Chuẩn bị về hưu sớm hơn cha mẹ
Theo báo cáo Retirement Survey & Insights 2025 của Goldman Sachs Asset Management (Mỹ), Gen Z bắt đầu tiết kiệm hưu trí ở độ tuổi trung bình 23, Millennial là 28, sớm hơn gần 10 năm so với Gen X (34 tuổi) và Baby Boomer (40 tuổi).
Tại Việt Nam, xu hướng chuẩn bị quỹ hưu trí và độc lập tài chính từ sớm đang ngày càng rõ nét ở người trẻ. Theo nghiên cứu "Mức độ sẵn sàng cho cuộc sống độc lập khi về già" do Viện Khoa học Lao động và Xã hội phối hợp cùng Prudential Việt Nam thực hiện, 52,6% người trẻ lên kế hoạch nghỉ hưu ở giai đoạn 45-55 tuổi. Dù vậy, mức độ tự tin về chuẩn bị tài chính cho tuổi già của nhóm 30-44 tuổi chỉ đạt 5,72 trên thang điểm 10.
Báo cáo "Tương lai hưu trí" năm 2024 của ngân hàng HSBC chỉ ra 39% người trẻ Việt cho biết họ sẵn sàng lựa chọn các kênh đầu tư có rủi ro cao hơn để thúc đẩy tốc độ tích lũy cho danh mục hưu trí cá nhân. Báo cáo này cũng 42% người thuộc tầng lớp trung lưu châu Á nói không sẵn sàng nghỉ hưu. Họ ước tính tiết kiệm hưu trí chỉ đủ trang trải 10 năm và 58% người nói sẽ phải tiếp tục làm việc sau khi nghỉ hưu.
Sự lo ngại này ảnh hưởng đến cách người trẻ chọn việc. Lương thưởng không còn là yếu tố quyết định duy nhất; nhiều ứng viên hỏi thẳng nhà tuyển dụng về bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm nhân thọ nhóm, tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội ngay từ vòng phỏng vấn. Trang Nguyễn cho biết cô và một số bạn bè ưu tiên làm việc cho công ty nước ngoài vì mức đóng bảo hiểm cao hơn.
Nói về xu hướng "chưa kịp giàu đã lo già" của người trẻ, ông Lâm Tuấn, giám đốc một công ty tư vấn tài chính ở Hà Nội, cho rằng lý do nằm ở hệ tư tưởng. "Thế hệ trước tin rằng nuôi con trưởng thành đồng nghĩa với việc có một quỹ hưu trí tự nhiên ", ông Tuấn nói. "Ngày nay, người trẻ chứng kiến cha mẹ vẫn phải hỗ trợ con đến tuổi trung niên, hoặc con cái gánh áp lực khi cha mẹ không có dự phòng, buộc họ phải chuẩn bị sớm cho tuổi già của chính mình".
Một số lý do khác đến từ bản chất công việc và nhà ở. Nếu thế hệ trước gắn với một công việc trọn đời, người trẻ hiện nay đang ở trong nền kinh tế Gig, hợp đồng ngắn hạn và làn sóng AI xóa sổ nhiều công việc, buộc họ phải tự xây lưới an toàn tài chính.
Với Cát Phương, 34 tuổi, ở phường Tây Sơn Nhì, TP HCM, hành trình chuẩn bị cho tuổi già bắt đầu từ một tuần ốm liệt giường vì sốt siêu vi, cuối năm 2022. Thời điểm đó, Phương có thu nhập 36 triệu đồng mỗi tháng nhưng áp lực công việc khiến cô luôn thấy kiệt sức. "Tôi kẹt trong vòng luẩn quẩn kiếm tiền rồi tiêu tiền để bù đắp cho áp lực kiếm tiền", cô nói.
Trận ốm buộc Phương phải dừng lại nhìn nhận bản thân. "Mở tài khoản ra xem, tôi giật mình khi thấy sau 6 năm đi làm chỉ tiết kiệm được 100 triệu đồng", cô nói.
Sau đó, Phương đăng ký khóa thiền 10 ngày, cắt liên lạc với bên ngoài. Khoảng lặng này giúp cô định nghĩa lại thành công không phải chức danh hay mức lương cao hơn, mà là khả năng làm chủ thời gian và an tâm về tương lai.
Cát Phương, 34 tuổi thống kê chi tiêu trong tuần qua vào sổ theo dõi thu chi. Ảnh: Hoàng Anh
Còn Trang, ý thức phòng vệ tài chính hình thành từ quan sát gia đình. Bố mẹ cô làm công nhân, lái xe, vừa phải nuôi con, vừa phụng dưỡng ông bà không có lương hưu. Mỗi lần về quê chứng kiến áp lực "bánh mì kẹp" của bố mẹ và tình cảnh của ông bà, Trang đặt câu hỏi về tuổi già của mình.
Suy nghĩ này rõ hơn sau chuyến đi Đài Loan, nơi cô biết đến mô hình "ngân hàng thời gian" - người trẻ chăm sóc người già để tích lũy số giờ hỗ trợ chính mình trong tương lai. "Tôi nhận ra tuổi già không phải chuyện của vài chục năm sau. Nó được quyết định từ những lựa chọn tài chính và sức khỏe từ hôm nay", Trang nói.
Chuẩn bị từ hôm nay cho ngày về già
Theo chuyên gia tài chính cá nhân Minh Thủy (TP HCM), nhiều người trẻ hiện nay bắt đầu chuẩn bị cho tuổi hưu từ rất sớm với mong muốn không rơi vào tình cảnh "bánh mì kẹp".
"Điểm khác biệt của người trẻ hiện nay là không còn đặt toàn bộ kỳ vọng vào lương hưu hay một nguồn thu nhập duy nhất. Họ chủ động xây dựng "rổ hưu trí" từ nhiều lớp bảo vệ và tích lũy khác nhau, từ an sinh xã hội đến các khoản đầu tư dài hạn", chuyên gia nói.
Cát Phương đặt mục tiêu tự do tài chính ở tuổi 50. Sau khi chuyển sang ngành tài chính, cô cho thuê phòng trống để bù chi phí ăn uống, và áp dụng quy tắc 5-3-2: 50% sinh hoạt thiết yếu, 30% tiết kiệm/đầu tư, 20% hưởng thụ.
Cô hoạch định kế hoạch hưu trí qua bốn bước: khảo sát mức sống người lớn tuổi (khoảng 15 triệu đồng/tháng); tính trượt giá lạm phát sau 15 năm; tính tổng vốn cần có để lãi gửi ngân hàng (6%/năm) đủ chi trả; và rải vốn vào chứng chỉ quỹ, bất động sản ngay từ bây giờ. Cô cũng duy trì bảo hiểm nhân thọ như khoản bổ sung an toàn khi đáo hạn.
"Thu nhập thấp hơn thời làm truyền thông, nhưng vì đã biết cách giữ tiền và để tiền sinh sôi nên cuộc sống không còn áp lực như trước", Cát Phương nói.
Chính Trang Nguyễn cũng nhận ra sự thay đổi của bố mẹ trong hai năm nay khi họ bắt đầu chuẩn bị tài chính cho tuổi hưu. "Mặc dù bố mẹ bắt đầu làm việc này từ tuổi 50, muộn hơn tôi hơn 20 năm nhưng có vẫn hơn không. Việc này giúp cởi bỏ gánh nặng cho cả hai thế hệ", cô nói.
Đây cũng là lời khuyên của chuyên gia Lâm Tuấn, hãy nghĩ tới kế hoạch hưu trí ngay từ lúc có thu nhập ổn định đầu tiên. Người trẻ chưa cần nghĩ đến "nghỉ hưu giàu có", mà nên đi từng bước: xóa nợ xấu, lập quỹ dự phòng 6-12 tháng, tích lũy tài sản tăng dần và tạo nguồn thu nhập thụ động.
"Thế hệ trẻ ngày nay đang dần chuyển từ tư duy 'kiếm bao nhiêu tiêu bấy nhiêu' sang 'kiếm tiền - giữ tiền - để tiền sinh ra tiền'", ông Tuấn nói.
Phan Dương
