Xung đột Mỹ - Iran nhìn từ một cây cầu đường sắt

Hôm 9-7, truyền thông nhà nước Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) thông báo tên lửa Mỹ đã đánh trúng cầu đường sắt Aq Tekeh Khan thuộc tỉnh Golestan vào sáng sớm cùng ngày, gây hư hại cho tuyến đường sắt Gorgan - Incheh Borun.

IRGC cáo buộc Mỹ nhắm mục tiêu vào cây cầu trên nhằm làm gián đoạn giao thông, gây sức ép tâm lý khi hàng triệu người Iran đổ về thành phố linh thiêng Mashhad để tham dự lễ tiễn đưa cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Vì sao cây cầu bị tấn công?

Nhìn ở góc độ khác, việc nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng đường sắt có thể báo hiệu sự mở rộng mục tiêu tấn công của Mỹ, làm dấy lên lo ngại lối thoát cho khủng hoảng ngày càng mờ mịt.

Trong các cuộc xung đột hiện đại, từ Ukraine đến Trung Đông, các mục tiêu cơ sở hạ tầng đang bị nhắm đến ngày một nhiều. 

Đường sắt, cảng biển, đường ống dẫn dầu, cầu và lưới điện nằm trong danh sách bị tấn công, với toan tính vừa tạo ra áp lực quân sự, vừa dẫn tới gián đoạn kinh tế.

Tác động của một vụ tấn công, vì vậy, có khi vượt quá thiệt hại vật lý. Một cây cầu bị hư hại có thể buộc phải chuyển hướng vận chuyển, làm tăng chi phí vận chuyển, làm chậm chuỗi cung ứng và tạo ra các điểm nghẽn.

Với cầu đường sắt Aq Tekeh Khan, vai trò của nó quan trọng không chỉ với thương mại mà còn hậu cần quân sự, khả năng chống chịu lệnh trừng phạt của Iran.

Cây cầu là một phần của mạng lưới đường sắt phía bắc của Iran kết nối với Turkmenistan và các mạng lưới đường sắt Trung Á rộng lớn hơn. 

Trong đó, Cảng Incheh Borun đóng vai trò đầu mối đường sắt và cảng khô quan trọng ở tỉnh Golestan, kết nối về phía nam với mạng lưới đường sắt quốc gia của Iran và về phía bắc với hành lang Kazakhstan - Turkmenistan - Iran được khánh thành năm 2014.

Hành lang này cung cấp tuyến đường bộ kết nối giữa Iran và Trung Á, với các liên kết đến Nga, Trung Quốc và các thị trường Á - Âu rộng lớn hơn.

Giá trị chiến lược của mạng lưới đường sắt trên nói chung và cầu Aq Tekeh Khan nói riêng nằm ở chỗ nó mở rộng khả năng tiếp cận của Iran với các quốc gia Trung Á giàu tài nguyên, tạo ra các luồng vận chuyển quá cảnh an toàn và ít bị ảnh hưởng như các điểm nghẽn ở vùng Vịnh.

Tác động tiềm tàng với khu vực

Chính quyền Iran tuyên bố thiệt hại với cầu Aq Tekeh Khan và mạng lưới đường sắt đã được sửa chữa trong vòng 1 ngày và nối lại giao thông ngay sau đó. 

Tốc độ khắc phục là sự ngầm thừa nhận của Iran về mức độ quan trọng của cây cầu và cả tuyến đường sắt này.

Kể từ khi xung đột bùng phát, lấy lý do đáp trả hành động gây hấn trước của Tehran, Washington đã tấn công vào các cơ sở hạ tầng quân sự, bệ phóng tên lửa và kho máy bay không người lái của Iran. 

Theo giới quan sát, việc tấn công vào cơ sở hạ tầng như cầu Aq Tekeh Khan có thể nhằm mục đích làm suy yếu khả năng chống chịu lệnh trừng phạt của Iran, làm tăng rủi ro hoạt động cho các đối tác của nước này và ngăn Iran sử dụng các hành lang đường bộ trong xung đột.

Cuộc tấn công cũng được dự đoán sẽ tạo ra những tác động tiềm tàng đối với Turkmenistan, Kazakhstan và các quốc gia Trung Á khác.

Những quốc gia này đã đầu tư vào mạng lưới đường sắt đi qua qua Iran để tiếp cận các cảng vùng Vịnh và thị trường toàn cầu, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các hành lang do Nga hoặc Trung Quốc kiểm soát.

Do đó, nếu các tuyến đường của Iran được coi là dễ bị tổn thương trong xung đột, các chính phủ hoặc các nhà khai thác thương mại có thể đánh giá lại độ tin cậy của chúng.