'Chú chó vùng Flanders' hồn nhiên vượt nghịch cảnh

Trong tập truyện ngắn "Chú chó vùng Flanders", tác giả Ouida đã viết về sự hồn nhiên của những đứa trẻ mặc cho gặp phải giông tố cuộc đời.

Tuyển tập gồm bốn truyện ngắn: Chú chó vùng Flanders, Cái lò Nurnberg, Trong xứ táo và Bá tước nhỏ. Đây là tác phẩm đại diện cho mảng sáng tác dành cho thiếu nhi của tác giả người Anh nổi tiếng, bên cạnh các tiểu thuyết hiện thực cũng như tiểu luận.

Trong đó, được biết đến nhiều nhất là truyện được chọn làm tên cho toàn tuyển tập. Có thể ví tầm ảnh hưởng của Chú chó vùng Flanders ở nhiều quốc gia (nhất là châu Á) tương tự Hachiko đối với người Việt - câu chuyện về chú chó kiên trung mòn mỏi gặp lại chủ nhân, vì vậy hàng ngày đều ra đứng ở ga Shibuya.

Bản Việt do dịch giả Thiên Nga chuyển ngữ, Nhà xuất bản Văn Học kết hợp Nhã Nam phát hành vào tháng 3. Ảnh: Nhã Nam

Tại Nhật Bản, bản gốc nhiều lần được chuyển thể thành phim hoạt hình. Còn tại Hàn Quốc, tác phẩm truyền cảm hứng cho Bong Joon Ho - đạo diễn phim Ký sinh trùng đoạt giải Oscar - tạo nên bộ phim hài đen Barking dogs never bite (có tên trong nước là Chú chó vùng Flanders).

Truyện ngắn xoay quanh câu chuyện cảm động của cậu bé mồ côi Nello và chú chó kéo xe trung thành Patrasche. Cả hai được cụ Jehan Daas, một người nghèo nhưng quảng đại, nhận nuôi. Ba ông cháu sống ấm áp trong một túp lều qua suốt các mùa. Với sự trợ giúp của người bạn bốn chân trong việc kéo xe, Nello nhanh chóng trở thành trụ cột nhờ việc giao sữa cho các gia đình. Thời gian đó, cậu cũng khám phá ra niềm đam mê đối với hội họa cũng như mối tình thầm kín với Alois - con gái một nhà tư bản sở hữu cối xay trong vùng.

Vì thấy mối quan hệ không được đăng đối, người cha của cô gái ly gián đôi trẻ bằng cách vu cho Nello đốt cháy cối xay của gia đình mình. Sự việc khiến cư dân trong vùng dần dần quay lưng với ba ông cháu. Khi ông Daas qua đời vì tuổi già, thế giới tưởng như sụp đổ với Nello và Patrasche. Thế nhưng, Nello vẫn giữ hy vọng sẽ thành công trong cuộc thi vẽ để nhận học bổng theo đuổi hội họa.

Vào ngày công bố, cuộc đời cả hai có những bước ngoặt vô cùng bất ngờ. Với truyện ngắn này, Ouida nhấn mạnh vào nhiều hiện thực, từ những hạn chế như định kiến cá nhân, sự vô minh của đám đông cho đến nhiều điều đẹp đẽ, như tình bạn, tình thân, lòng bao dung và việc luôn giữ tâm hồn trong sáng, không chút ố tạp.

Đây cũng là truyện thể hiện được những chủ đề mà suốt cuộc đời bà sẽ theo đuổi. Là người vận động cho quyền động vật và bản thân cũng nuôi 30 chú chó, thông qua Patrasche "sinh ra không được thừa hưởng gì ngoài nỗi đau và lao dịch", "được cho ăn lời chửi rủa và được rửa tội bằng đòn roi", Ouida kêu gọi mọi người nhìn nhận lại cách đối xử với các loài vật. Đây có thể nói là một bước đi mang tính tiên phong vào cuối thế kỷ 19.

Ouida được biết đến như cây viết tiên phong của đề tài về phúc lợi động vật. Ảnh: The Victoria Web

Không dừng đó, trong các tác phẩm, bà cho thấy niềm say mê nhiều môn nghệ thuật, cũng như phản ánh được sự bất công khi nhiều công trình, sáng tạo không được mở ra cho mọi người. Bởi lẽ ở thời điểm ấy, nhiều người phải trả tiền cho các nhà thờ để được nhìn ngắm tác phẩm tôn giáo.

Điều này được thể hiện rõ trong truyện nói trên, khi chính từ họa phẩm của Rubens mà bản thân chỉ thấy lấp ló ở nhà thờ Antwerp, Nello đã nhận ra thiên hướng, coi đó như là ước mơ mình muốn vươn đến mặc cho người ông vẫn luôn tin rằng: "Mình nghèo, mình phải nhận cái Chúa cho, cái xấu cùng cái tốt, người nghèo không được kén cá chọn canh".

Nhưng quan trọng nhất là dẫu sống trong nghịch cảnh, nhưng các nhân vật thiếu nhi của Ouida đều toát lên vẻ thanh sạch và tinh khôi. Có thể nói sự hồn nhiên của chúng vừa là sức mạnh, vừa khiến độc giả trưởng thành đôi khi phải nhìn nhận lại về những định kiến lẫn các hành động chứa đựng ác ý của bản thân.

Đơn cử trong Cái lò Nurnberg, cậu bé August có sự gắn bó vô cùng mãnh liệt với chiếc lò đẹp tuyệt trần giúp cả nhà sưởi ấm vào mùa đông. Do đó khi cha cậu vì đau đớn sau cái chết của mẹ mà lạnh lùng bán nó đi với giá rẻ như cho, cậu đã mạo hiểm trốn trong chiếc lò, thực hiện hành trình đi đến "nhà" mới bởi luôn không muốn chia lìa với "người bạn" này.

Hay ở Trong xứ táo, cô bé Gemma cũng đã đấu tranh một cách kịch liệt để các quan chức tha bổng người ông và em trai mình chỉ bởi vì tội trình diễn trái phép cũng như xem bói tại các chợ phiên. Dù tuổi nhỏ, chính sự kiên trì, lòng dũng cảm và rất mạnh mẽ của em đã khiến cho vị quan tòa cảm thấy động lòng, từ đó có những động thái giúp gia đình em đoàn tụ với nhau.

Ở những truyện này cũng có thể thấy một đặc trưng khác của Ouida là bà dịch chuyển một cách liên tục, từ đó bối cảnh có phần phong phú. Được sinh ra và sống phần lớn ở London (Anh), nhưng sau này bà chọn gắn bó riêng với Italy ở vùng Florence. Trong các truyện ngắn, quang cảnh Flanders (Bỉ), Hall (giáp Áo với Đức) hay Naples (Italy) đều được bà miêu tả sinh động cho thấy quan sát tinh tế.

Nhận xét về Chú chó vùng Flanders, tờ Examiner đương thời ca ngợi đây là "một trong những câu chuyện buồn và hay nhất từng xuất hiện". Còn tạp chí Peterson's Magazine nhận định rằng: "Thật khó hình dung làm thế nào mà bà có thể viết nên những câu chuyện thuần khiết, lành mạnh, và cảm động đến thế".

Ouida (1839-1908) là bút danh của Maria Louis Ramé. Trong suốt sự nghiệp, bà cho ra đời hơn 40 tiểu thuyết, truyện ngắn, sách thiếu nhi và tiểu luận. Bên cạnh Chú chó vùng Flanders, Under Two Flag (Dưới hai lá cờ), sáng tác năm 1867, được xem là tiểu thuyết người lớn hay nhất của bà, khi ngay từ sớm đã xoáy rất sâu vào chủ nghĩa đế quốc. Với nghiệp viết đồ sộ, bà đã truyền cảm hứng cho nhiều nhà văn, trong đó Jack London - tác giả Tiếng gọi nơi hoang dã - cho biết Ouida có đóng góp quan trọng trong thành công của ông.

Tuấn Anh