Nỗ lực hạ nhiệt trước thượng đỉnh NATO

Ngày 24-6, trong cuộc gặp với Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte, Tổng thống Mỹ Donald Trump quay lại một chủ đề quen thuộc: chỉ trích các nước châu Âu vì không giúp Mỹ trong cuộc chiến với Iran. 

"Chúng tôi đã bị thất vọng" - ông Trump nói với ông Rutte tại Nhà Trắng. Chuyến thăm Washington của ông Rutte nhằm giảm bất đồng về cuộc chiến này và lời đe dọa cắt giảm hiện diện quân sự tại châu Âu.

Xử lý khéo léo

Chuyến thăm diễn ra trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 7. Theo báo New York Times, ông Rutte - cựu Thủ tướng Hà Lan - nổi tiếng là nhà lãnh đạo châu Âu khéo léo nhất trong xử lý tâm trạng và những lời chỉ trích của ông Trump. 

Tại Nhà Trắng, ông đã tìm cách xoa dịu căng thẳng bằng cách kết hợp lời khen với phản biện nhẹ nhàng, cho rằng việc một số đồng minh không ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran chỉ là những "trường hợp cá biệt".

Ông Trump từ lâu công kích NATO, thậm chí gọi liên minh này là "hổ giấy" dù Mỹ cũng là thành viên, và tức giận khi đồng minh từ chối hỗ trợ Mỹ trong xung đột ở Trung Đông hoặc việc mở lại eo biển Hormuz.

Tại Phòng Bầu dục, ông Rutte mang theo những biểu đồ bìa cứng minh họa mức tăng chi tiêu quốc phòng của NATO từ khi ông Trump lần đầu nhậm chức tổng thống năm 2017, và nói hàng ngàn máy bay Mỹ đã cất cánh từ các căn cứ tại châu Âu trong thời gian diễn ra cuộc chiến, coi đây là minh chứng cho sự hỗ trợ của các đồng minh. Tuy nhiên, Ý phản bác, cho biết Rome chỉ cho phép các chuyến bay mang tính kỹ thuật và hậu cần.

"Tôi biết có những trường hợp cá biệt khiến ngài thực sự thất vọng, nhưng nhìn chung các đồng minh châu Âu luôn có mặt" - ông Rutte nói. 

Ông Trump dường như không bị thuyết phục hoàn toàn, thậm chí có lúc ngắt lời để bày tỏ bất đồng, nhưng vẫn khen năng lực lãnh đạo của Tổng thư ký NATO: "Ông thực sự đã làm tốt. Và thành thật mà nói, nếu là bất kỳ ai khác ở vị trí đó, có lẽ hôm nay chúng ta đã không gặp nhau tại đây, bởi chúng tôi đã bị thất vọng".

Từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng năm ngoái, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của ông Rutte là kiểm soát sự khó chịu của ông Trump với NATO, ngăn các bất đồng - gồm cả kế hoạch kiểm soát Greenland - leo thang thành khủng hoảng kéo dài.

Mỹ vẫn "cam kết"

Theo Reuters, quan hệ Mỹ - NATO đã căng thẳng hơn trong những tháng gần đây. Sau khi các đồng minh từ chối ủng hộ chiến dịch quân sự của ông Trump tại Iran (được phát động mà không tham vấn trước), ông Trump công khai đặt câu hỏi liệu Mỹ có nên tiếp tục tuân thủ cam kết phòng thủ tập thể của NATO, đồng thời cho biết đang cân nhắc rời khỏi liên minh.

Một điểm gây căng thẳng khác là sức ép ngày càng tăng từ Washington buộc châu Âu tự đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm an ninh, trong bối cảnh Mỹ cho rằng châu Âu đang có "sự phụ thuộc lẫn nhau không lành mạnh" với lực lượng Mỹ. 

Tuần trước, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth chỉ trích các đồng minh mà ông cho là đang ỷ lại vào Mỹ tại cuộc họp của NATO, và công bố đợt rà soát sáu tháng việc triển khai quân Mỹ tại châu Âu, có thể dẫn đến cắt giảm một phần lực lượng. 

Washington cũng thu hẹp nguồn lực quân sự sẵn sàng hỗ trợ NATO khi khủng hoảng xảy ra, buộc các thành viên tự lấp đầy khoảng trống.

Theo các nhà phân tích, yêu cầu của ông Trump với đồng minh châu Âu lúc này rất đơn giản: lòng trung thành. "Tôi chỉ muốn họ trung thành" - ông Trump nói hôm 24-6, khi được hỏi Mỹ mong đợi điều gì từ châu Âu. Trước đó, ông đã công khai phê phán một số quốc gia, trong đó có Ý, Anh và Tây Ban Nha.

Một số người chỉ trích ông Rutte, gồm cả vài đồng minh trong NATO, cho rằng cách ông tiếp cận ông Trump là quá nhún nhường. 

Tuy nhiên, ông Rutte khẳng định thành công của mình trước hết được đo bằng khả năng giữ Mỹ ở vị trí trung tâm của NATO, và một mục tiêu khác là khôi phục niềm tin đang suy giảm của lãnh đạo châu Âu rằng nếu quân đội Nga tiến sâu vài km vào lãnh thổ NATO thì Mỹ sẽ tham gia phản ứng chung của liên minh.

NATO bước vào hội nghị thượng đỉnh sắp tới tại Thổ Nhĩ Kỳ trong tình trạng căng thẳng chưa từng có, khi một số nước châu Âu lo ngại Washington có thể rút khỏi liên minh - động thái đặt dấu hỏi lớn cho tương lai NATO. 

Tuy nhiên, nỗi lo này dường như đã phần nào được giải tỏa sau cuộc gặp giữa ông Rutte và ông Trump, khi ông Rutte cho biết Tổng thống Mỹ "hoàn toàn cam kết với liên minh NATO" và Washington "chắc chắn" sẽ bảo vệ châu Âu nếu họ bị tấn công.