Công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số: Phải xây dựng được hệ sinh thái

Nhưng để công nghiệp văn hóa thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nhiều chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất không còn là ý tưởng hay tài năng cá nhân mà là khả năng xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh trong thời đại số.

Đó là nội dung chính tại hội thảo khoa học Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số (do báo Văn Hóa và Trường đại học Văn hóa TP.HCM tổ chức) diễn ra ngày 5-6 tại Trường đại học Văn hóa TP.HCM, tổ chức trong bối cảnh triển khai nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Khơi thông nguồn lực

Trong đề dẫn hội thảo, TS Nguyễn Anh Vũ - Tổng biên tập báo Văn Hóa - nhận định phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là câu chuyện về bản sắc, khát vọng và vị thế quốc gia; cần hình thành sự kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới sáng tạo và giới nghiên cứu.

Tại phiên thảo luận thứ nhất với chủ đề Khơi thông nguồn lực để phát triển công nghiệp văn hóa, nhiều chuyên gia cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không đơn thuần nằm ở nguồn vốn mà ở việc xây dựng một hệ sinh thái đủ mạnh để nuôi dưỡng sáng tạo.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam - nhấn mạnh rằng công nghệ số đang làm thay đổi nhanh chóng cách thức sáng tạo, sản xuất và phân phối sản phẩm văn hoá.

 Tuy nhiên, nhiều cơ chế chính sách hiện hành vẫn được thiết kế cho môi trường truyền thống, khiến không ít mô hình kinh doanh sáng tạo mới gặp khó khăn trong quá trình phát triển. Theo bà, việc hoàn thiện thể chế cần được xem là điều kiện tiên quyết để khơi thông nguồn lực cho công nghiệp văn hóa trong giai đoạn tới.

PGS.TS Lâm Nhân - Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa TP.HCM - cho biết nhà trường hiện không chỉ đào tạo ngành quản lý văn hóa mà còn phát triển cả một hệ sinh thái nhân lực cho công nghiệp văn hóa, từ di sản, bảo tàng, du lịch, xuất bản đến truyền thông. 

Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, giáo dục không thể chỉ tập trung truyền đạt kiến thức mà phải hướng tới đào tạo năng lực thích ứng.

Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng cho rằng công nghiệp văn hóa là lĩnh vực đặc biệt bởi hiệu quả đầu tư không thể đo đếm bằng lợi nhuận ngắn hạn. Theo ông, yếu tố cốt lõi của công nghiệp văn hóa vẫn là con người. Vì vậy, Việt Nam cần đầu tư mạnh hơn cho giáo dục nghệ thuật, các quỹ hỗ trợ tài năng trẻ, chương trình học bổng và cơ hội giao lưu quốc tế.

Việt Nam cũng cần mở rộng cơ hội để các đoàn làm phim, nghệ thuật và sáng tạo quốc tế đến hoạt động. Đây không chỉ là cơ hội quảng bá hình ảnh đất nước mà còn là "lớp học thực tế" giúp đội ngũ nhân sự trong nước tiếp cận các tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc tế ngay tại Việt Nam.

Bứt phá bằng dữ liệu số và bản sắc Việt

Nếu phiên thảo luận thứ nhất tập trung vào câu chuyện nguồn nhân lực và cơ chế, thì phiên thứ hai mở rộng sang bài toán làm thế nào để công nghiệp văn hóa Việt Nam tăng tốc trong môi trường số. 

Điểm chung trong các ý kiến là muốn tạo ra những sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh, Việt Nam cần xây dựng được một hệ sinh thái dữ liệu văn hóa số đủ lớn, đủ tin cậy và đủ khả năng kết nối với doanh nghiệp sáng tạo.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương cho rằng, việc hoàn thiện thể chế phải đi cùng xây dựng hạ tầng dữ liệu và môi trường pháp lý phù hợp với các ngành công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số. 

Bà Đoàn Thị Thanh Trà - Phó giám đốc Saigontourist - nhấn mạnh doanh nghiệp du lịch hiện không chỉ bán điểm đến mà phải bán trải nghiệm văn hóa nên rất cần nguồn dữ liệu văn hóa được số hóa, chuẩn hóa và có bản quyền để chuyển hóa thành những sản phẩm du lịch giàu chiều sâu, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách quốc tế.

Ông Nguyễn Anh Dũng - Công ty cổ phần Thư viện số Việt Nam - đề xuất xây dựng hệ thống thư viện số liên thông từ cơ sở đến trung ương, hình thành một kho tri thức số quốc gia nhằm đưa các nguồn tài nguyên văn hóa, học thuật đến gần hơn với người dân.

Ông Chu Tiến Đạt - Chủ tịch HĐTV VTC - cho rằng doanh nghiệp sáng tạo nội dung khi xây dựng game, phim hoạt hình hay các sản phẩm số mang yếu tố lịch sử, văn hóa, doanh nghiệp cần có những nguồn tư liệu đáng tin cậy để vừa sáng tạo vừa bảo đảm tính xác thực.

Từ du lịch, điện ảnh, xuất bản đến công nghệ số, các diễn giả đều thống nhất rằng chỉ khi dữ liệu văn hóa được số hóa, kết nối và chuyển hóa thành sản phẩm sáng tạo thì công nghiệp văn hóa mới có thể thực sự trở thành động lực phát triển mới của đất nước trong kỷ nguyên số.