Đại học rốt ráo thu hút nghiên cứu sinh tiến sĩ

Nhiều đại học miễn học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí, thưởng... để thu hút nghiên cứu sinh trước sự cạnh tranh từ các học bổng nước ngoài.

Những hỗ trợ trên là thông lệ phổ biến trong đào tạo tiến sĩ trên thế giới nhưng gần đây được một số trường ở Việt Nam rốt ráo triển khai.

Cụ thể như sau:

Hầu hết trường yêu cầu nghiên cứu sinh học tập, nghiên cứu toàn thời gian hoặc hỗ trợ giảng dạy, có công bố khoa học và tham gia một số công việc của khoa, trường.

PGS. TS Trần Thiên Phúc, Phó hiệu trưởng trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, nhìn nhận đây là tín hiệu lạc quan, hướng đi đúng trong bối cảnh phải cạnh tranh nguồn tuyển nghiên cứu sinh với các đại học nước ngoài.

Hiện chỉ tiêu tiến sĩ của cả nước khoảng 5.000-7.000 mỗi năm, nhưng thường tuyển được không quá 50%. Cùng chính sách học bổng tối đa 100 triệu đồng mỗi năm với học viên 15 ngành kỹ thuật, công nghệ của Chính phủ, các trường kỳ vọng tạo nên đòn bẩy thu hút và giữ chân nghiên cứu sinh xuất sắc ở lại trong nước.

"Các trường đang dần tiếp cận mô hình đào tạo tiến sĩ của các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới, nơi nghiên cứu sinh được xem là lực lượng nòng cốt của hệ sinh thái khoa học công nghệ", GS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, nói.

Cả hai đều cho rằng mục tiêu thu hút nghiên cứu sinh không đơn thuần để gia tăng công bố khoa học. Quan trọng hơn, các trường muốn xây dựng môi trường nghiên cứu đỉnh cao, hình thành văn hóa học thuật và sáng tạo khoa học công nghệ có chiều sâu.

Phân tích, PGS. TS Phúc cho hay tiến sĩ là bậc đào tạo cao nhất. Nhóm này được chuẩn bị nền tảng vững chắc từ cơ sở lý luận đến phương pháp nghiên cứu, làm việc nhóm và điều hành phòng thí nghiệm để có thể nghiên cứu độc lập, tạo ra tri thức mới và đột phá khoa học công nghệ.

Trong bối cảnh Việt Nam cần phát triển các công nghệ mới như điện hạt nhân, vi mạch bán dẫn, thiết bị bay không người lái,... chỉ nhân lực trình độ thạc sĩ, tiến sĩ trở lên mới đủ khả năng đảm nhận vai trò này.

Theo GS Trình, các đại học lớn trên thế giới đều xem nghiên cứu sinh là lực lượng lao động khoa học chuyên nghiệp, có lương, có trách nhiệm nghiên cứu và đóng góp trực tiếp cho hoạt động đổi mới sáng tạo.

Khi thay đổi góc nhìn, các trường của Việt Nam mới có thể xây dựng những cơ chế phù hợp về học bổng, thu nhập, môi trường làm việc... để họ yên tâm theo đuổi con đường khoa học lâu dài.

Nhưng hỗ trợ tài chính chỉ là điều kiện cần, theo GS Trình và PGS Phúc. Điều người học quan tâm nhất là môi trường nghiên cứu, cơ hội tiếp cận môi trường học thuật, khoa học thế giới. Họ cần được hỗ trợ dự hội thảo, hội nghị khoa học hàng đầu trong lĩnh vực hoặc có những kỳ trao đổi với đại học nước ngoài để cọ sát.

"Hỗ trợ tài chính là cái dễ nhất và yếu nhất nhưng là bước khởi đầu quan trọng", PGS Phúc nói.

Theo ông Trình, nhờ nhiều giải pháp, những năm gần đây trường Đại học Công nghệ tuyển được khoảng 30 nghiên cứu sinh mỗi năm. Dù số lượng chưa tăng mạnh, nhưng chất lượng đầu vào đã cải thiện rõ rệt, độ tuổi trẻ hơn, tinh thần nghiên cứu và mức độ cam kết cũng cao hơn nhờ mô hình đào tạo toàn thời gian.

Tương tự, Đại học Việt Đức ghi nhận lượng người học quan tâm chương trình tiến sĩ ngày càng tăng, thậm chí gồm nhân sự đang làm việc ở doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Học viên, giảng viên khoa Sinh học - Công nghệ sinh học, trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM, trao đổi trong một buổi sinh hoạt học thuật, ngày 8/5. Ảnh: HCMUS

Lệ Nguyễn - Dương Tâm