Khi mẹ vợ đẩy chiếc phong bì về phía con gái giữa mâm cơm: 'Cầm ít tiền đóng học cho hai cháu, một mình gồng gánh ốm mất', anh Hưng, 37 tuổi, im lặng gắp thức ăn cho con.
Ông cậu bên vợ nối lời, giọng vui vẻ: "Huệ vất vả nuôi cả gia đình, con cái cứ để Hưng lo". Mẹ vợ thở dài, nói nhỏ hơn: "Thôi số khổ phải gồng gánh gia đình, đành chịu".
Hưng không nói thêm câu nào đến hết bữa. Trên đường về, vợ quay sang: "Hôm nay anh mệt à? Em thấy anh ăn ít". Anh lắc đầu, cười gượng. Từ hôm ấy, anh nhận thêm cuốc xe công nghệ sau giờ làm, nhiều hôm 11h đêm mới về, sáng vẫn dậy sớm chở con đi học.
Trước đó, sau đợt cắt giảm nhân sự diện rộng của công ty cũ, Hưng, ở Thanh Trì, Hà Nội, chuyển sang làm kỹ thuật viên cho một xưởng cơ khí nhỏ với thu nhập cố định 9 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi đó, vợ anh được thăng chức quản lý, mang về khoản tiền gần 40 triệu đồng.
Hai vợ chồng từng ngồi lại, vui vẻ thống nhất nguyên tắc ai kiếm được nhiều hơn sẽ gánh phần lớn tài chính, người thu nhập ít hơn sẽ lo việc đưa đón con, cơm nước và quán xuyến nhà cửa. Thế nhưng, sự phân công cởi mở ấy lại vấp phải những bức tường định kiến từ bên ngoài.
Vợ nhiều lần khuyên can: "Nhà mình đâu đến nỗi thiếu thốn để anh phải hành hạ bản thân thế này". Hưng chỉ đáp gọn lỏn: "Anh không muốn lần nào về nhà ngoại cũng thấy mọi người nhìn mình như kẻ bất tài, không lo nổi cho vợ con".
Dần dần, anh từ chối mọi bữa cơm họp mặt gia đình, ngại chạm mặt họ hàng, mang theo thứ cảm giác trĩu nặng vì không được coi trọng. Guồng quay làm việc quá tải khiến anh mất ngủ ròng rã nhiều tháng, dễ cáu gắt và thu mình trong không gian riêng.
Đến tháng 7, khi những cơn hoảng loạn xuất hiện thường xuyên, Hưng tìm đến phòng khám tâm lý. Bác sĩ xác định anh đang chịu hội chứng stress mỏi mòn do áp lực kéo dài. Ngồi đối diện chuyên gia, anh nói: "Điều khiến tôi suy sụp không phải là đồng lương ít ỏi, mà là ánh mắt và những lời chì chiết từ người thân".
Ảnh minh họa: Flash Pack
Nghiên cứu mới công bố của tiến sĩ Joanna Syrda, nhà kinh tế học tại Trường Quản lý, Đại học Bath (Anh), theo dõi hơn 6.000 cặp vợ chồng trong 15 năm, cho thấy mức căng thẳng tâm lý của người chồng xuống thấp nhất khi thu nhập của vợ chiếm khoảng 40% tổng tài chính gia đình. Vượt ngưỡng đó, căng thẳng của người chồng tăng dần theo tỷ lệ đóng góp của vợ.
Anh Thành, 35 tuổi, nhân viên văn phòng lương 10 triệu đồng, bằng một phần tư thu nhập của vợ, một trưởng phòng kinh doanh, chưa bao giờ nghĩ thứ đánh gục mình lại là lời nói của người khác.
Trong một cuộc nhậu, đến lúc tính tiền, một người bạn cười lớn: "Thôi Thành khỏi trả, chắc chuyển khoản phải xin ý kiến bà xã trước đã". Cả bàn cười ồ. Người khác tiếp: "Sướng nhất chú đấy, có vợ lo hết". Thành cười gượng, cúi xuống ly bia, giả vờ đọc tin nhắn.
Những câu ấy theo anh về đến cửa nhà. Hàng xóm gặp là hỏi nửa đùa nửa thật: "Vợ đi ô tô đi làm, còn chồng vẫn chạy xe máy à?". Hôm anh đi đón con sớm, một người buông: "Chắc vợ tăng ca kiếm tiền à", người khác thêm: "Có hậu phương thế này vợ yên tâm kiếm tiền thôi".
Thành ít nói dần, ngại ra ngoài vì sợ thu nhập của mình lại thành đề tài. Vợ đề nghị mua cho anh món đồ mới, anh từ chối, nói không thoải mái khi tiêu tiền vợ. Sau nhiều tháng mất ngủ và cáu gắt, anh tìm đến chuyên gia tâm lý và được xác định có biểu hiện rối loạn lo âu.
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, cho rằng gốc rễ thường không nằm ở người vợ, cũng không nằm ở năng lực người chồng. Ở Việt Nam và nhiều nước châu Á, quan niệm đàn ông phải làm trụ cột kinh tế vẫn chi phối mạnh cách cộng đồng đánh giá một người đàn ông.
Khi thu nhập của chồng thấp hơn vợ, hàng xóm, họ hàng, bạn bè buông những câu như "ăn bám vợ" hay "chuẩn nội tướng", vô tình hoặc cố ý. Nghe một lần, người ta bỏ qua. Nghe hàng trăm lần, nó thành áp lực tâm lý.
Nhà trị liệu tâm lý Annie Wright quan sát rằng đàn ông trong hoàn cảnh này hiếm khi thừa nhận: "Tôi cảm thấy mình kém nam tính hơn vì vợ kiếm nhiều tiền hơn". Họ chọn cách khác như im lặng, cáu kỉnh âm thầm, khơi mào tranh cãi về những chuyện lặt vặt trong nhà, tránh gần gũi thể xác, hoặc lao vào một sở thích chiếm hết thời gian để không phải ở bên vợ.
Thay vì nói ra tổn thương, họ nội tâm hóa những đánh giá tiêu cực và bắt đầu nghi ngờ giá trị bản thân, dù trên thực tế họ đang chăm con tốt và đóng góp cho gia đình theo nhiều cách ngoài tiền.
Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan gọi cơ chế này là nội tâm hóa sự kỳ thị xã hội (internalized stigma). Một người liên tục nhận thông điệp rằng mình "không đủ tốt" sẽ dần tin điều đó. Tự trọng tụt xuống, cảm giác xấu hổ dâng lên, kéo theo lo âu, mất ngủ, né tránh giao tiếp, mất động lực làm việc. Kéo dài mà không được hỗ trợ, tình trạng này có thể tiến triển thành trầm cảm.
Nghịch lý nằm ở chỗ xã hội tán thưởng người đàn ông kiếm nhiều tiền nhưng lại chê bai chính người đàn ông đó khi anh dành thời gian chăm sóc gia đình. "Đàn ông mà thế à", "vợ nuôi rồi", "mất hết sĩ diện", những câu tưởng vô hại duy trì một khuôn mẫu đẩy không ít người chồng vào khủng hoảng. Nhiều người vợ chưa từng chê trách chồng một lời, còn chủ động động viên, nhưng vài câu bàn tán của hàng xóm đủ khiến người đàn ông tin rằng cả xã hội đang chấm điểm mình.
Các chuyên gia cho rằng lối ra bắt đầu từ chỗ mỗi người ngừng so sánh và tôn trọng cách từng gia đình tự phân chia vai trò. Trong nhà, vợ chồng cần thống nhất một nguyên tắc: thu nhập không quyết định vị thế. Người vợ giữ vai trò lớn khi ghi nhận đóng góp của chồng, từ chăm con, việc nhà đến đồng hành tinh thần. Sự công nhận từ bạn đời hoạt động như lá chắn trước những phán xét bên ngoài.
Đàn ông cũng cần không gian để nói về cảm xúc. Chia sẻ với vợ, với bạn bè tin cậy hay chuyên gia tâm lý không phải dấu hiệu yếu kém mà là cách bảo vệ sức khỏe tinh thần. Bác sĩ Chung lưu ý khi một người buồn bã liên tục hơn hai tuần, mất ngủ, giảm hứng thú với công việc, tự ti nặng, né tránh giao tiếp, hoặc nghĩ mình là gánh nặng cho gia đình, gia đình nên đưa họ đến cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần để được đánh giá.
Hưng vẫn chạy xe công nghệ, nhưng đã bớt vài buổi mỗi tuần. Anh nói điều bản thân mong không phải một mức lương cao hơn vợ. "Tôi chỉ mong lần tới về nhà ngoại, không ai nhắc đến chuyện ai kiếm được bao nhiêu".
Thúy Quỳnh
