Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu lý do duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT

Ngày 25-7, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những chia sẻ liên quan đến việc duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT trên website chính thức của bộ.

Duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT là phù hợp chủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nghị quyết số 29 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo nêu yêu cầu: Đổi mới phương thức thi và công nhận tốt nghiệp THPT theo hướng giảm áp lực và tốn kém cho xã hội mà vẫn bảo đảm độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực học sinh, làm cơ sở cho việc tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Luật Giáo dục quy định: Học sinh học hết chương trình giáo dục THPT đủ điều kiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thì được dự thi, đạt yêu cầu thì được cấp bằng THPT.

Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó đặt ra các yêu cầu: Giáo dục phổ thông là nền tảng hình thành phẩm chất và năng lực người học, nâng cao chất lượng giáo dục, xây dựng hệ thống giáo dục hiện đại, công bằng và chất lượng, lấy chất lượng nguồn nhân lực làm mục tiêu trung tâm. 

Để đáp ứng yêu cầu đó, cần thiết phải có một cơ chế đánh giá chuẩn đầu ra thống nhất khách quan, tin cậy về kết quả học tập, mức độ đạt chuẩn giáo dục của học sinh phổ thông.

Như vậy, việc tiếp tục duy trì quy định về kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa phù hợp với chủ trương của Đảng, quy định của luật nhằm bảo đảm sự thống nhất trong đánh giá chuẩn đầu ra giáo dục phổ thông, nâng cao chất lượng và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về giáo dục trong giai đoạn mới.

"Nếu không thi sẽ không học và không dạy"

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, thực tế triển khai đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT trong giai đoạn từ năm 2015, đặc biệt là từ năm 2020 đến nay cho thấy phương thức này đã phát huy những ưu điểm quan trọng: Tạo mặt bằng đánh giá chung trên phạm vi toàn quốc, góp phần bảo đảm công bằng và cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho thí sinh ở các vùng, miền, giảm số lần dự thi, áp lực và chi phí xã hội.

Đồng thời, tạo thuận lợi cho thí sinh, cung cấp nguồn dữ liệu chung để đánh giá chất lượng giáo dục và hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh.

Cùng với quá trình đổi mới phương thức thi tốt nghiệp THPT, nhiều lần câu hỏi về việc “có cần thiết tồn tại một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia” đã được đặt ra và câu trả lời từ phần lớn các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục, giáo viên… đều khẳng định “cần thiết”, với một số lý do cơ bản:

Thứ nhất, đối với một bộ phận không nhỏ học sinh và giáo viên, nếu không thi sẽ không học và không dạy. Đây là một thực tế thẳng thắn nhìn nhận để đề xuất phương án phù hợp.

Thứ hai, không có những kỳ thi được tổ chức nghiêm túc và đánh giá trên diện rộng, đặc biệt là trên bình diện quốc gia, thì những nhà quản lý giáo dục không có được những thông tin tin cậy về thực trạng của giáo dục phổ thông trên cả nước và tại từng địa phương.

Thứ ba, không nên đặt ra “năm nào cũng hơn 99% đỗ tốt nghiệp” để thắc mắc thi làm gì. Bởi lẽ, một dây chuyền sản xuất dù có 99% sản phẩm đạt chuẩn cũng không ai bỏ đi khâu kiểm tra sản phẩm đầu ra. 

Ngay cả việc phát hiện ra những bất thường trong kết quả thi ở một số địa phương cũng là kết quả của quá trình phân tích dữ liệu của kỳ thi và sự công khai, minh bạch các dữ liệu đó - điều mà rất ít kỳ thi hiện nay có thể làm được.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2020 không còn là kỳ thi "hai trong một" theo mô hình cũ

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm 2020, kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn là kỳ thi “hai trong một” theo mô hình giai đoạn 2015-2019.

Kỳ thi từ năm 2020 có nhiệm vụ xét công nhận tốt nghiệp, đồng thời đánh giá mức độ đạt chuẩn học sinh trên diện rộng, cung cấp căn cứ đánh giá chất lượng giáo dục của trường, địa phương và cả nước, theo dõi tác động của chương trình và chính sách giáo dục trên một chuẩn chung.

Với quy mô, mức độ chuẩn hóa và khả năng so sánh đó, kết quả thi vẫn là một nguồn dữ liệu mà cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp có thể lựa chọn sử dụng theo quyền tự chủ. Bên cạnh đó, các trường có đủ năng lực vẫn tổ chức kỳ thi riêng cho nhu cầu chuyên biệt.

Mô hình hiện hành không phải mô hình tổ chức tuyển sinh đại học bằng điểm thi tốt nghiệp THPT. Tuyển sinh là quyền tự chủ của các cơ sở đào tạo. Các trường đại học tự quyết định phương thức, số lượng tuyển sinh, tổ hợp, tiêu chí, điều kiện và điểm trúng tuyển, đồng thời sử dụng hạ tầng dữ liệu và xử lý kỹ thuật dùng chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Thống kê cho thấy năm 2025, 50,32% số người nhập học được tuyển chủ yếu bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT, kết quả học tập THPT chiếm 29,24%. Theo bộ, cơ cấu này phản ánh đúng bản chất đa phương thức nguồn thi tốt nghiệp được sử dụng rộng nhất, nhưng quyền phát triển và sử dụng công cụ riêng của trường vẫn được bảo đảm.

"Như vậy, kết quả thi tốt nghiệp THPT là một nguồn dữ liệu dùng chung, không phải nguồn tuyển bắt buộc", bộ cho biết các trường có mức cạnh tranh cao vẫn có thể duy trì nguồn tuyển riêng để đáp ứng yêu cầu chuyên biệt.