Nguồn hình ảnh, Reuters
- Tác giả, Mukimul Ahsan
- Vai trò, BBC News Bengali
- Tác giả, Mohammed Zubair Khan
- Vai trò, BBC World Service
- Tác giả, Grace Tsoi
- Vai trò, BBC World Service
Được đăng 5 phút trước
Thời gian đọc: 10 phút
Biển đôi khi yên ả đến mức Thuyền trưởng Hassan Khan quên mất rằng con tàu của ông đã bị mắc kẹt trong vùng chiến sự suốt ba tháng qua.
"Thật kỳ lạ khi mọi thứ bên ngoài trông hoàn toàn bình thường, nhưng những người ở bên trong thì không hề bình thản," thủy thủ người Pakistan nói.
Ông không muốn tiết lộ tên thật của mình.
Mọi thứ có vẻ bình thường ở khu vực này của Vịnh Ba Tư, nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy.
Ông Khan cùng khoảng 20.000 thủy thủ khác đã bị mắc kẹt trong hoặc gần Eo biển Hormuz kể từ cuối tháng Hai do cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran.
Khu vực từng là một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới, vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, nay gần như tê liệt khi trên đầu là tên lửa bay qua, dưới nước là thủy lôi được rải.
Dù vậy, thủy thủ đoàn trên tàu của thuyền trưởng Khan vẫn cố gắng duy trì nhịp làm việc thường lệ.
Tuy nhiên, không ai còn muốn rời tàu trong những lần hiếm hoi được phép lên bờ nghỉ ngơi.
Những câu chuyện đùa vui vẻ ngày nào đã nhường chỗ cho sự im lặng đầy lo âu, chỉ bị ngắt quãng bởi tiếng điện thoại rung liên tục.
Mọi người giật mình trước những âm thanh nhỏ nhất, ngay cả khi đang ngủ.
"Căng thẳng luôn thường trực trong tâm trí chúng tôi," ông Khan nói.
"Ai cũng kiệt sức - cả về thể chất lẫn tinh thần."
Các tuyến vận tải và nguồn cung bị ảnh hưởng
Ngay cả khi không có mối nguy hiểm từ tên lửa và thủy lôi, 1.600 tàu mà Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) ước tính đang bị mắc kẹt ở phía bên kia eo biển Hormuz cũng không thể rời đi.
Vài ngày sau khi chiến tranh bắt đầu, Iran đã đóng cửa tuyến đường thủy hẹp này - con đường duy nhất để ra khỏi Vịnh - và từ chối cho bất kỳ tàu nào đi qua nếu không có sự cho phép của nước này.
"Cứ như thể chúng tôi bị mắc kẹt trong một cái ao. Chỉ có một lối thoát duy nhất, và đó là Eo biển Hormuz," thuyền trưởng của một tàu khác, ông Shafiqul Islam, giải thích.
Ông Islam cho biết con tàu Banglar Joyjatra thuộc sở hữu của Bangladesh, đang chở khoảng 37.000 tấn phân bón đến Nam Phi, đã hai lần cố gắng rời đi trong những tháng qua.
Nhưng cả hai lần đều thất bại.
Sau khi tuyên bố ngừng bắn vào ngày 8/4, ông Islam biết được rằng một tàu khác đã được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cho phép đi qua.
Sau đó, ông đã đưa tàu của mình hướng về tuyến đường thủy quan trọng này cùng với bốn tàu khác.
Ngay sau đó, họ bị cảnh báo không được đi tiếp.
Chín ngày sau, ông Islam thử thêm lần một nữa khi Iran tuyên bố eo biển sẽ "hoàn toàn mở cửa" cho tất cả các tàu thương mại theo thỏa thuận ngừng bắn.
Nhưng Iran nhanh chóng đảo ngược quyết định sau khi Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng của quốc gia Hồi giáo này.
Đến lúc đó, tàu của ông Islam chỉ còn cách eo biển 30 hải lý.
Ông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc cho tàu quay đầu khi những lời cảnh báo về các cuộc tấn công liên tục vang lên trên radio.
Nguồn hình ảnh, Rashedul Hasan
Các con tàu đã di chuyển đến những cảng khác hoặc thả neo ngoài khơi trong Vịnh Ba Tư để bảo đảm an toàn.
Tuy nhiên, việc tiếp tế thực phẩm và nước ngọt hiện đang trở thành vấn đề ngày càng cấp bách.
Việc tiếp tế vẫn có thể thực hiện được mà không nhất thiết phải cập cảng, bởi khu vực Vùng Vịnh - đặc biệt là quanh Dubai, Abu Dhabi và Kuwait - có hệ thống dịch vụ cung ứng hàng hải khá phát triển.
Thế nhưng hiện nay các chuyến giao hàng trở nên khó đoán định hơn nhiều.
Theo ông Rashedul Hasan, máy trưởng của tàu Banglar Joyjatra, trong số các nhu yếu phẩm thiết yếu thì giá nước uống tăng mạnh nhất.
"Chúng tôi vừa mua khoảng 180 tấn nước cho con tàu cách đây hai ngày. Trước đây số nước này chỉ có giá từ 1.500 đến 2.000 USD. Bây giờ chúng tôi phải trả tới 11.000 USD."
Một thủy thủ người Hàn Quốc trên một con tàu khác, không muốn nêu tên, cho biết:
"Có cảm giác như một số nhà cung cấp thực phẩm và nước uống đang tìm cách lợi dụng tình hình để thu lợi một cách quá đáng."
Những con tàu bị mắc kẹt sẽ cần nhiều nước hơn nữa khi mùa hè đang đến gần.
Nhiệt độ không khí đã vượt quá 30°C trong tháng Năm và có thể lên tới 45°C.
Trên con tàu của thuyền trưởng Khan, họ "vẫn còn thực phẩm và nước uống, nhưng cuộc sống trên tàu giờ đạm bạc hơn trước".
Dù vẫn có thể mua được thịt bò và thịt gà, các loại rau củ và đậu lăng lại rất khó kiếm.
Cái chết giữa vòng xoáy ngoại giao
Nguồn hình ảnh, Rashedul Hasan
Nhưng dù vậy, ông Islam vẫn tự cho mình là may mắn.
Vào ngày thứ hai của cuộc xung đột, tàu của ông chỉ cách cảng Jebel Ali của Dubai 200 mét – gần bằng chiều dài của một tàu chở dầu cỡ trung bình – và bị Iran tấn công.
Kể từ đó, ông Islam và 30 thành viên thủy thủ đoàn trên tàu đã không thể đếm nổi số vụ tấn công mà họ chứng kiến.
"Đôi khi tên lửa bay qua tàu này, và đôi khi mảnh vỡ rơi xuống tàu khác," thuyền trưởng nói.
"Mỗi khi các cuộc tấn công tiếp diễn suốt đêm, không ai trong chúng tôi có thể ngủ được," kỹ sư Hasan nói.
"Chúng tôi đã chứng kiến sự kinh hoàng và tàn phá bằng chính mắt mình."
Họ có lý do chính đáng để sợ hãi.
Ít nhất 11 thủy thủ đã thiệt mạng và một người khác mất tích trong 39 vụ việc được xác minh, theo IMO.
Căng thẳng đã giảm bớt phần nào sau lệnh ngừng bắn, nhưng các hoạt động quân sự đang diễn ra ở eo biển là lời nhắc nhở về sự mong manh của thỏa thuận.
Một số thủy thủ vẫn tiếp tục nhìn thấy drone và máy bay chiến đấu, trong khi những người khác thường xuyên phát hiện tàu hải quân và tàu ngầm.
"Những con tàu này sử dụng đèn pha sáng chói. Chúng tôi cũng nghe thấy những thông báo qua loa phóng thanh. Thuyền trưởng nói rằng người Iran làm vậy để ngăn chặn bất cứ ai đi qua," Sajid Masood, một người Pakistan làm đầu bếp trên tàu chở dầu, cho biết.
Tên của anh đã được thay đổi để bảo vệ danh tính.
Nguồn hình ảnh, Reuters
Vậy liệu có lối thoát nào cho những thủy thủ đang mắc kẹt hay không?
Các công ty vận tải biển, vốn đang phải gánh chịu những khoản thua lỗ khổng lồ, hy vọng có thể cắt giảm chi phí nhân sự.
Hợp đồng của nhiều thủy thủ đã hết hạn và việc luân chuyển thủy thủ đoàn quy mô lớn đã bị trì hoãn từ lâu.
Trong hoàn cảnh hiện nay, sẽ rất khó tìm đủ nhân lực để vận hành các con tàu này - ngay cả khi chiến tranh kết thúc.
"Cuộc khủng hoảng này đã cho thấy công việc này có thể trở nên nguy hiểm đến mức nào," một thủy thủ Pakistan tên Kamil (tên đã được thay đổi), nói với BBC.
"Nhiều thủy thủ có thể sẽ nhìn nhận nghề này theo một cách khác."
Anh Kamil lo ngại rằng trong các cuộc xung đột tương lai, quyền tiếp cận các tuyến đường thủy quốc tế sẽ ngày càng bị biến thành một công cụ gây sức ép hoặc vũ khí chính trị.
Ông Masood, đầu bếp trên tàu, cũng đang cân nhắc lại sự nghiệp đi biển của mình.
Hợp đồng của ông chỉ còn một tháng nữa là hết hạn.
Nhưng trước khi đưa ra quyết định lớn đó, điều ông mong mỏi nhất lúc này là được trở về Pakistan và mang quà từ Dubai về cho gia đình: những con búp bê Barbie cho các con gái và một chiếc máy bay đồ chơi cho cậu con trai.
"Tôi từng nghĩ mình sẽ sớm được về nhà, nhưng chúng tôi vẫn đang mắc kẹt ở đây," ông nói.
"Ngày nào gia đình tôi cũng hỏi khi nào tôi trở về, nhưng tôi không có câu trả lời nào cho họ."
Nguồn hình ảnh, Rashedul Hasan
Theo công ty dữ liệu hàng hải Kpler, ước tính có khoảng 750 tàu đã vượt qua được Eo biển Hormuz kể từ ngày 28/2.
Theo Tiến sĩ Jonathan Schroden thuộc tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận CNA có trụ sở tại Washington, các chủ tàu dường như đã sử dụng các kênh ngoại giao trực tiếp với Iran để xin phép đi qua, và phần lớn những con tàu được chấp thuận thuộc Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan.
Ông nói thêm rằng dường như họ cũng đã "trả một khoản phí vài triệu đô la cho mỗi tàu".
Ngoại giao hiện là hy vọng tốt nhất của tàu Banglar Joyjatra – và chính phủ Bangladesh đã hợp tác với chủ sở hữu của con tàu, Tổng công ty Vận tải biển Bangladesh (BSC), để đảm bảo việc tàu này rời khỏi eo biển.
Nhưng điều đó cũng gặp nhiều khó khăn.
Chuẩn đô đốc Mahmudul Malek - Giám đốc điều hành của BSC - cho biết ban đầu Bangladesh đã đồng ý trả khoản phí mà Iran yêu cầu.
Nhưng kế hoạch này đã bị hủy bỏ sau khi Mỹ đe dọa trừng phạt bất kỳ quốc gia nào làm như vậy.
Ông nói: "Chúng ta đang đối mặt với cuộc khủng hoảng kép".
* Thông tin bổ sung từ Hyojung Kim của BBC News Tiếng Hàn
