Chủ nhật, 26/7/2026, 08:00 (GMT+7)
Con gái tôi 7 tuổi, nặng 35 kg, bắt đầu phát triển ngực. Tôi có nên cho con ăn chay 5 ngày mỗi tuần để tránh dậy thì sớm? (Hòa, Ninh Bình)
Trả lời:
Dậy thì là quá trình phát triển sinh lý chịu sự điều hòa của trục vùng dưới đồi - tuyến yên - tuyến sinh dục, ảnh hưởng bởi di truyền, giới tính, tình trạng dinh dưỡng, cân nặng, mức độ hoạt động thể lực, một số bệnh lý nội tiết... Trong đó, thừa cân và béo phì là một trong những yếu tố được chứng minh làm tăng nguy cơ dậy thì sớm, đặc biệt ở bé gái.
Chế độ ăn chay nếu được xây dựng hợp lý có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Khẩu phần giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu cung cấp nhiều chất xơ, vitamin, khoáng chất và hợp chất chống oxy hóa giúp giảm nguy cơ thừa cân, các bệnh tim mạch đái tháo đường type 2 trong tương lai.
Tuy nhiên, trẻ em trong giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì - nhu cầu dinh dưỡng tăng cao để đáp ứng quá trình phát triển chiều cao, khối cơ, khối xương và não bộ. Vì vậy, nếu lựa chọn chế độ ăn chay, khẩu phần cần được xây dựng khoa học.
Một số vi chất như vitamin B12, D sắt, kẽm, canxi và acid béo omega-3 chuỗi dài (DHA, EPA) có thể khó đáp ứng hơn ở chế độ ăn chay nghiêm ngặt. Thiếu hụt kéo dài có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng thể chất, phát triển thần kinh và chức năng miễn dịch.
Hiện nay chưa có bằng chứng khoa học cho thấy chế độ ăn chay sẽ phòng ngừa hoặc làm chậm quá trình dậy thì ở trẻ. Nếu bé xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ dậy thì sớm, điều quan trọng là xác định nguyên nhân thay vì thay đổi chế độ ăn cực đoan.
Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận trẻ có khẩu phần ăn giàu protein động vật trong giai đoạn đầu đời có xu hướng dậy thì sớm hơn, trong khi chế độ ăn giàu protein thực vật có liên quan với thời điểm dậy thì muộn hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là mối liên quan quan sát, chưa chứng minh quan hệ nhân quả.
Cha mẹ nên xây dựng chế độ ăn cân đối, đa dạng, phù hợp với nhu cầu theo lứa tuổi của con. Bé cần ăn đủ protein, vitamin và khoáng chất cho quá trình tăng trưởng. Trẻ nên tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, trứng, cá, thịt nạc. Hạn chế đồ uống có đường, thức ăn nhanh và thực phẩm siêu chế biến vì làm tăng nguy cơ thừa cân.
Bác sĩ Trà Phương đang tư vấn cho một phụ huynh. Ảnh minh họa: Bùi Việt
Con bạn 7 tuổi bắt đầu phát triển tuyến vú cần được khám chuyên khoa Nội tiết Nhi để xác định có thực sự dậy thì sớm hay không. Ở trẻ thừa cân, mô mỡ vùng ngực phát triển có thể khiến phụ huynh nhầm với sự phát triển tuyến vú. Bác sĩ sẽ đánh giá giai đoạn Tanner (thang đo y học 5 mức độ để đánh giá sự phát triển thể chất và trưởng thành sinh dục của trẻ ở tuổi dậy thì), tốc độ tăng trưởng chiều cao, tuổi xương, định lượng hormone khi cần và siêu âm để xác định nguyên nhân trước khi quyết định điều trị.
Nếu gia đình lựa chọn chế độ ăn chay có sử dụng sữa và trứng (lacto-ovo vegetarian) thường dễ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của trẻ hơn chế độ thuần chay. Khẩu phần nên đa dạng các loại đậu, sản phẩm từ đậu nành, ngũ cốc nguyên hạt, sữa và trứng. Cha mẹ cần theo dõi định kỳ tình trạng tăng trưởng và nguy cơ thiếu các vi chất như vitamin B12, sắt, vitamin D, canxi và kẽm để bổ sung khi cần.
Bên cạnh chế độ ăn, phụ huynh nên khuyến khích trẻ vận động thể lực ít nhất 60 phút mỗi ngày, ngủ đủ giấc. Đây đều là những yếu tố góp phần duy trì sức khỏe chuyển hóa và hỗ trợ quá trình phát triển bình thường của trẻ.
Bác sĩ Trần Thị Trà Phương
Đơn vị dinh dưỡng
Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy
Độc giả gửi câu hỏi về dinh dưỡng tại đây để bác sĩ giải đáp
