Công đoàn TP HCM đề xuất xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, lập hồ sơ theo dõi đặc biệt các doanh nghiệp nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội kéo dài để kịp thời bảo vệ quyền lợi người lao động.
Đề xuất được ông Nguyễn Thành Đô, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật thuộc Liên đoàn Lao động TP HCM, nêu tại phiên thảo luận chuyên đề của Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ 14 chiều 3/6.
TP HCM sau sáp nhập có hơn 7,2 triệu lao động, trong đó khoảng 4,7 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội, tương đương 58% lực lượng lao động. Dù gần nửa năm qua không ghi nhận vụ ngừng việc tập thể quy mô lớn, đời sống và việc làm của người lao động vẫn đối mặt nhiều áp lực về thu nhập, nhà ở, chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội.
Ông Đô cho rằng tình trạng nợ đọng, trốn đóng bảo hiểm xã hội vẫn diễn ra ở nhiều nơi, trong khi giá cả sinh hoạt đô thị tăng nhanh làm giảm thu nhập thực tế của công nhân. Khoảng cách giữa phúc lợi hiện có và nhu cầu an sinh tối thiểu ngày càng lớn, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp lao động.
Để xử lý từ sớm, Công đoàn TP HCM đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp nhanh giữa Liên đoàn Lao động, Sở Nội vụ, cơ quan Bảo hiểm xã hội, Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu chế xuất và chính quyền địa phương. Khi phát sinh kiến nghị hoặc mâu thuẫn, các bên trực tiếp trao đổi, thống nhất phương án xử lý thay vì chờ quy trình hành chính kéo dài.
Ông Nguyễn Thành Đô, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật thuộc Liên đoàn lao động TP HCM tại thảo luận chiều 3/6. Ảnh: Hoàng Phong
Theo ông Đô, bên cạnh cơ chế cảnh báo sớm, cơ quan chức năng cần lập hồ sơ theo dõi đặc biệt đối với các doanh nghiệp thường xuyên vi phạm pháp luật lao động, nợ lương hoặc nợ bảo hiểm xã hội kéo dài. Trên cơ sở đó, Công đoàn có thể chủ động tham mưu cho chính quyền địa phương làm việc với doanh nghiệp, ngăn ngừa mâu thuẫn tích tụ và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Ông cũng nhấn mạnh cần lấy đối thoại định kỳ làm công cụ phòng ngừa tranh chấp từ sớm, đặc biệt tại các ngành sử dụng nhiều lao động. Thời gian qua, Trung tâm Tư vấn pháp luật đã lập hồ sơ khởi kiện, tham gia tố tụng bảo vệ quyền lợi cho hơn 2.500 lao động tại các doanh nghiệp nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội, buộc doanh nghiệp hoàn trả hơn 49 tỷ đồng.
Cùng quan điểm, ông Bùi Văn Trường, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Luxshare-ICT tại Bắc Ninh, cho rằng cần đa dạng hóa các kênh tiếp nhận ý kiến của người lao động. Tại doanh nghiệp này, cán bộ công đoàn đeo dải băng nhận diện và công khai số điện thoại cá nhân để công nhân dễ liên hệ khi cần hỗ trợ.
Hàng tháng, các chuyền sản xuất tổ chức tọa đàm với sự tham gia của lãnh đạo phân xưởng và doanh nghiệp. Mọi kiến nghị của công nhân đều được Công đoàn ghi nhận, theo dõi và giám sát việc thực hiện.
Ông Bùi Văn Trường, Chủ tịch công đoàn Công ty TNHH Luxshare - ICT (KCN Vân Trung, Bắc Ninh). Ảnh: Hoàng Phong
Phúc lợi cần phù hợp nguyện vọng người lao động
Ông Đinh Sỹ Phúc, Chủ tịch Công đoàn Công ty Taekwang Vina - doanh nghiệp có 32.000 lao động, trong đó 85% là nữ - cho rằng phúc lợi là một trong những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp giữ chân người lao động và thường được hình thành thông qua đối thoại, thương lượng tập thể.
Theo ông, Công đoàn cơ sở cần thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người lao động qua nhiều kênh khác nhau, từ mạng xã hội, đối thoại trực tiếp đến các buổi tọa đàm tại nơi làm việc. Trên cơ sở đó, Công đoàn lựa chọn nội dung phù hợp để thương lượng với doanh nghiệp.
"Tại các phiên đối thoại, Công đoàn phải vừa mềm dẻo vừa kiên quyết để đạt được kết quả phù hợp với nguyện vọng của đa số người lao động", ông Phúc nói.
Nhờ đối thoại thường xuyên, ngoài thu nhập bình quân hơn 11 triệu đồng mỗi tháng, người lao động tại Taekwang Vina còn được hưởng trợ cấp, phụ cấp bình quân hơn 2,3 triệu đồng; thưởng Tết tương đương 150% tháng lương. Công nhân được hỗ trợ học văn hóa, ngoại ngữ, nâng cao tay nghề; lao động nữ có thêm hỗ trợ nuôi con nhỏ và cấp phát sữa bầu hàng tháng.
Đại diện Công đoàn VNPT đề xuất chuyển từ mô hình chăm lo phúc lợi truyền thống sang mô hình số dựa trên dữ liệu, công nghệ và trải nghiệm của người lao động. Theo đơn vị này, người lao động ngày nay không chỉ cần việc làm và thu nhập ổn định mà còn cần môi trường làm việc nhân văn, được chăm lo sức khỏe thể chất, tinh thần và có cơ hội phát triển bản thân.
Công đoàn VNPT kiến nghị sớm xây dựng nền tảng công đoàn số thống nhất trên toàn quốc, đồng thời cụ thể hóa Bộ chỉ số hạnh phúc người lao động Việt Nam làm cơ sở đánh giá chất lượng môi trường làm việc.
Hệ thống camera Al của Viettel thuộc Công đoàn Quốc phòng được trưng bày tại triển lãm bên lề Đại hội. Ảnh: Hồng Chiêu
Đảm bảo việc làm trong kỷ nguyên AI
Ông Trần Đức Thích, Chủ tịch Công đoàn Tổng công ty Bưu điện Việt Nam thuộc Công đoàn Khoa học và Công nghệ, cho rằng trí tuệ nhân tạo đang tham gia ngày càng sâu vào quản trị doanh nghiệp, chăm sóc khách hàng, sản xuất nội dung và nhiều công việc văn phòng. Điều này khiến một số ngành nghề truyền thống đối mặt nguy cơ bị thay thế.
Theo ông, nếu không nâng cao kỹ năng kịp thời, người lao động có thể mất lợi thế ngay trên thị trường lao động của mình. Công đoàn cần phối hợp với doanh nghiệp và các đơn vị công nghệ để phổ cập kỹ năng số, kỹ năng làm việc trên nền tảng số và bảo đảm an toàn thông tin cho người lao động.
Ông Thích dự báo cùng với sự phát triển của AI, nhiều mô hình lao động mới sẽ xuất hiện như lao động nền tảng, lao động tự do công nghệ và làm việc từ xa. Nhiều nhóm lao động này hiện chưa được bảo đảm đầy đủ về bảo hiểm xã hội, thu nhập ổn định, thời giờ làm việc và an toàn dữ liệu cá nhân. Vì vậy, Công đoàn cần chủ động tham gia hoàn thiện chính sách pháp luật về lao động trong môi trường số để bảo đảm quyền lợi cho người lao động.
Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ 14 nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra từ ngày 3 đến 5/6. Ngày 5/6, chương trình thảo luận giữa Thủ tướng và các đại biểu dự Đại hội sẽ tập trung vào chủ đề nâng cao năng suất lao động, thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Hồng Chiêu
