Được đăng 3 phút trước
Thời gian đọc: 9 phút
Trong khi EU vừa nâng cấp quan hệ với Việt Nam lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, không gian xã hội dân sự tại Việt Nam tiếp tục bị thu hẹp và sự đàn áp này không còn giới hạn trong lãnh thổ Việt Nam. Đó là đánh giá của Liên đoàn Quốc tế về Nhân quyền (FIDH) cùng 17 tổ chức khác trong một báo cáo chung vừa công bố.
Báo cáo được phát hành trước thềm Đối thoại Nhân quyền Liên minh châu Âu (EU) – Việt Nam lần thứ 14 diễn ra tại Brussels vào ngày 2/7/2026.
FIDH cùng 17 tổ chức nhân quyền khác cho rằng những chuyến thăm cấp cao qua lại gần đây của các lãnh đạo Thái Lan và Việt Nam cho thấy sự tăng cường đáng lo ngại trong hợp tác an ninh song phương, không chỉ phục vụ các mục tiêu an ninh mà còn mở rộng sang việc nhắm vào các cá nhân vì lý do chính trị.
Các tổ chức này cho rằng hiện đang hình thành một cơ chế pháp lý, vật lý và tâm lý nhằm vào những người bất đồng chính kiến Việt Nam đang sinh sống tại Thái Lan.
Theo báo cáo, chính phủ Việt Nam và Thái Lan đã cam kết thúc đẩy đàm phán các hiệp định dẫn độ và tương trợ tư pháp về hình sự giữa hai nước.
Tuy nhiên, hiện chưa có nhiều thông tin công khai về tiến độ, phạm vi hay nội dung của các cuộc đàm phán.
Các tổ chức bày tỏ lo ngại rằng hai hiệp định có thể tạo ra cơ sở pháp lý để chính quyền hai nước tiến hành các vụ bắt giữ, giam giữ và cưỡng bức đưa những người bất đồng chính kiến trở về Việt Nam dưới danh nghĩa hợp tác chống tội phạm.
Theo họ, đã có nhiều bằng chứng cho thấy những hành vi vi phạm nhân quyền như vậy có thể đang xảy ra.
Các tổ chức cũng cho biết trước và trong các chuyến thăm song phương gần đây, giới chức Thái Lan đã tăng cường giám sát tại những khu vực có người tị nạn Việt Nam sinh sống, đặc biệt là cộng đồng người Thượng.
Cộng đồng này vốn đã chịu nhiều sức ép sau trường hợp ông Y Quynh Bđắp bị dẫn độ về Việt Nam năm 2025 theo yêu cầu của Hà Nội, báo cáo cho biết.
Cũng theo báo cáo, nhiều nhà hoạt động Việt Nam lưu vong tại Bangkok đã phản ánh việc họ bị theo dõi công khai bởi những người mặc thường phục mà họ cho là có liên hệ hoặc phối hợp với lực lượng an ninh Việt Nam.
Môi trường này đã trở nên căng thẳng đến mức nhiều người phải tạm thời rời nơi ở để bảo đảm an toàn.
Các tổ chức cho biết các nhà báo Việt Nam sống lưu vong cũng đối mặt với nguy cơ đặc biệt cao.
Họ cho rằng nhiều người vẫn phải làm việc trong tình trạng thường xuyên lo ngại bị quấy rối, giám sát hoặc trả đũa.
Báo cáo dẫn trường hợp nhà báo Trương Duy Nhất, người mất tích tại Thái Lan năm 2019 khi đang xin tị nạn.
Các tổ chức cho rằng có dấu hiệu ông bị đặc vụ Việt Nam bắt cóc trước khi xuất hiện trở lại trong trại giam Việt Nam và bị tuyên án 10 năm tù vào năm 2020.
Một trường hợp khác là nhà báo và nhà hoạt động Đường Văn Thái, người được cho là bị bắt cóc tại Thái Lan năm 2023 trước khi bị đưa về Việt Nam. Sau đó, ông bị tuyên án 12 năm tù vào năm 2024.
Trong vụ việc gần đây nhất, cựu đại úy công an Lê Chí Thành bị giam giữ từ tháng 3/2026 tại Trung tâm Giam giữ Người nhập cư ở Suan Phlu (Bangkok) sau khi phía Thái Lan cho biết giấy phép lao động của ông không còn hiệu lực do hộ chiếu đã bị phía Việt Nam hủy đột ngột.
Ông Thành cho biết ông không được thông báo trước về việc hộ chiếu bị hủy.
FIDH và các tổ chức cho rằng những người này đều là người tị nạn được công nhận tại Thái Lan hoặc có cơ sở rõ ràng để lo ngại sẽ bị đàn áp, tra tấn hoặc vi phạm nhân quyền nếu bị đưa trở về Việt Nam.
Các tổ chức nhận định việc mở rộng hợp tác xuyên biên giới giữa Việt Nam và Thái Lan đi ngược lại các cam kết trong quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa EU và Việt Nam.
Các tổ chức này dẫn Khoản 48 trong tuyên bố chung về việc nâng cấp quan hệ, trong đó hai bên cam kết tôn trọng, bảo vệ, thực thi và thúc đẩy quyền con người phù hợp với các điều ước quốc tế, đồng thời tăng cường hợp tác trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp.
Các tổ chức cho rằng nếu tăng cường các biện pháp mà họ gọi là đàn áp xuyên quốc gia, Việt Nam sẽ vi phạm các cam kết này cũng như các nghĩa vụ theo luật nhân quyền quốc tế.
Vì vậy, các tổ chức kêu gọi EU yêu cầu Việt Nam tuân thủ các cam kết đã đưa ra và đáp ứng những khuyến nghị mà Nghị viện châu Âu nhiều lần nêu về vấn đề đàn áp xuyên quốc gia.
Bà Anitta Hipper, người phát ngôn của Liên minh châu Âu (EU) về Đối ngoại và Chính sách An ninh, trong email gửi BBC News Tiếng Việt hôm 7/7 cho biết các chủ đề được thảo luận với Việt Nam hôm 2/7 bao gồm: các quyền dân sự và chính trị; các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa; nhà nước pháp quyền, cải cách pháp luật và tư pháp; cùng các vấn đề nhân quyền tại các diễn đàn đa phương và các cơ chế liên quan.
Thông cáo báo chí về cuộc đối thoại sẽ được công bố trong vài ngày tới, Anitta Hipper cho biết.
BBC News Tiếng Việt cũng đã liên hệ qua email tới Bộ Ngoại giao Việt Nam đề nghị cung cấp thông tin về cuộc đối thoại, nhưng chưa nhận được phản hồi.
11 tù nhân cần được 'trả tự do lập tức'
Một Bản ghi nhớ đã được FIHD và Ủy ban Nhân quyền Việt Nam (VCHR), một tổ chức phi chính phủ tại Pháp, công bố ngày 29/6/2026, trước cuộc đối thoại diễn ra ngày 2/7 tại Brussels.
Theo bản ghi nhớ, hai tổ chức này cho rằng tình hình nhân quyền tại Việt Nam tiếp tục xấu đi kể từ vòng đối thoại Việt Nam – EU năm 2025.
Theo đó, chính quyền Việt Nam được cho là tiếp tục sử dụng các điều khoản an ninh quốc gia trong Bộ luật Hình sự, đặc biệt là các điều 109, 116, 117 và 331, để bắt giữ và kết án những người thực thi quyền tự do ngôn luận, lập hội, hội họp và tự do tôn giáo.
Tài liệu có hồ sơ của 11 tù nhân chính trị mà FIDH và VCHR đề nghị EU ưu tiên nêu trong đối thoại, gồm các nhà báo, nhà hoạt động nhân quyền, môi trường, quyền lao động và tự do tôn giáo.
Trong số này có Phạm Đoan Trang, Phạm Chí Dũng, Trịnh Bá Phương, Nguyễn Lân Thắng, Hoàng Đức Bình, Nguyễn Chí Tuyến, Nguyễn Mạnh Hùng, Nguyễn Văn Bình và Ngô Thị Tố Nhiên.
Bản ghi nhớ cũng đề cập việc chính quyền tiếp tục hạn chế hoạt động của xã hội dân sự, kiểm soát báo chí, hạn chế quyền tự do tôn giáo và gia tăng sức ép đối với các tổ chức hoạt động về môi trường và chuyển đổi năng lượng.
Tài liệu cho rằng việc bắt giữ bà Ngô Thị Tố Nhiên và đóng cửa tổ chức VIETSE đã ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình triển khai chương trình Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP) giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế.
FIDH và VCHR kêu gọi EU yêu cầu Việt Nam trả tự do vô điều kiện cho tất cả những người bị giam giữ vì thực hiện các quyền cơ bản; sửa đổi hoặc bãi bỏ các quy định hình sự bị cho là không phù hợp với các cam kết quốc tế về nhân quyền; bảo đảm xét xử công bằng, cải thiện điều kiện giam giữ và chấm dứt tình trạng sách nhiễu các nhà hoạt động.
Ngoài ra, hai tổ chức đề nghị EU gắn các cuộc đối thoại nhân quyền với những lĩnh vực hợp tác khác như thương mại, đầu tư và quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, nhằm tạo thêm động lực thúc đẩy Việt Nam thực hiện các cam kết về nhân quyền theo Hiệp định Thương mại Tự do EU–Việt Nam (EVFTA) và Hiệp định Đối tác và Hợp tác EU–Việt Nam (PCA).
Các tổ chức nói trên cũng khuyến nghị EU yêu cầu Việt Nam và Thái Lan chấm dứt các hành vi bị cho là nhằm vào những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài.
Các tổ chức đề nghị EU nêu vấn đề này trong mọi cuộc tiếp xúc cấp cao về an ninh, thương mại, công nghệ và phát triển; cho rằng các hành vi đàn áp xuyên quốc gia vi phạm các cam kết trong quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện (CSP), Hiệp định Đối tác và Hợp tác (PCA) và Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA).
Đồng thời, các tổ chức cũng kêu gọi Thái Lan điều tra các cáo buộc về theo dõi, đe dọa và cưỡng bức hồi hương, cũng như phê chuẩn Công ước về Người tị nạn năm 1951.
Đề xuất cũng yêu cầu minh bạch trong đàm phán hiệp định dẫn độ giữa Việt Nam và Thái Lan.
Các tổ chức đề nghị mọi hiệp định phải có điều khoản cấm dẫn độ vì lý do chính trị và bảo đảm nguyên tắc không hồi hương cưỡng bức, giam giữ tùy tiện hoặc xét xử không công bằng.
Các tổ chức cũng yêu cầu cần tăng cường cơ chế bảo vệ tại chỗ thông qua các phái đoàn EU và đại sứ quán các nước thành viên tại Thái Lan, bao gồm thăm các cộng đồng người Việt có nguy cơ, theo dõi các phiên tòa hoặc thủ tục trục xuất, và công khai phản đối các hành động thực thi pháp luật xuyên biên giới mà họ cho là vượt quá thẩm quyền.
FIDH cùng 17 tổ chức cũng đề nghị mở cơ chế cấp thị thực nhân đạo khẩn cấp và ưu tiên tái định cư cho các nhà hoạt động và người bảo vệ nhân quyền Việt Nam đang gặp rủi ro tại Thái Lan.
Các tổ chức đề nghị EU bảo đảm việc hợp tác với Việt Nam về chuyển đổi số và an ninh mạng không tạo điều kiện cho hoạt động giám sát hoặc thu thập dữ liệu trái với các tiêu chuẩn nhân quyền; đồng thời gây sức ép buộc các nền tảng công nghệ minh bạch hơn về các yêu cầu từ phía chính phủ Việt Nam đối với việc kiểm soát và xử lý nội dung do người Việt ở nước ngoài đăng tải.
