Sau 3 tuần, lượng tàu qua eo biển Hormuz chỉ bằng một phần ba mức bình thường và còn suy giảm tuần này, khiến nguồn cung dầu khí vẫn thắt chặt.
Kể từ khi Mỹ - Iran ký thỏa thuận ghi nhớ hôm 18/6, dòng dầu khí bắt đầu dần được vận chuyển khỏi vịnh Ba Tư sau nhiều tháng bị đình trệ. Tuy nhiên, sau ba tuần, eo biển chỉ được mở lại một phần, với lưu lượng đạt khoảng một phần ba so với bình thường.
Theo ông Andy Lipow, Chủ tịch Lipow Oil Associates, khoảng 200 triệu thùng dầu đã đi qua eo biển Hormuz giai đoạn này, tương đương hai ngày tiêu thụ của thế giới. Trong khi, chi phí vận tải tăng mạnh. Việc thuê một tàu vận chuyển dầu từ bên trong eo biển đến châu Á tốn tới 8-10 triệu USD, tức gần gấp đôi chi phí thuê tàu không đi qua tuyến này để đến châu Á (khoảng 4-5 triệu USD).
Thậm chí, tuần này, dòng dầu khí còn thắt lại, với ít nhất 3 tàu đi qua eo Hormuz thành công nhưng cũng có ít nhất 4 tàu chở dầu và khí đốt đã quay đầu, không đi qua Hormuz trong 3 ngày qua, theo Reuters.
Chúng gồm 3 tàu do QatarEnergy quản lý, vốn định đến cảng Ras Laffan (Qatar) để nhận khí hóa lỏng (LNG). Cùng với đó, một tàu treo cờ Ấn Độ, chở 2 triệu thùng dầu thô Kuwait, đã quay đầu ngoài khơi mũi Oman hôm 8/7.
Động thái diễn ra sau khi một tàu chở LNG của Qatar và một tàu chở dầu treo cờ Saudi Arabia bị hư hại hôm 6/7, với thông tin cho rằng Iran đã phóng tên lửa vào tàu thuyền trên tuyến này. Diễn biến cũng khiến các cơ quan quản lý hàng hải nâng mức cảnh báo rủi ro đối với tàu quá cảnh qua Hormuz lên mức "nghiêm trọng".
Các tàu chở hàng thương mại và tàu chở dầu thô đang neo đậu tại vịnh Oman ngày 21/6. Ảnh: AFP
Trong khi, lượng tàu rỗng chờ nhận hàng ở cảng Ras Laffan ngày càng nhiều. Theo bà Laura Page, Giám đốc phân tích thị trường LNG của Kpler, ảnh vệ tinh ngày 7/7 cho thấy có 14 tàu LNG đang neo tại đây nhưng chỉ một tàu bốc hàng.
Theo công ty phân tích Vortexa, hiện có hơn 50 tàu rỗng do QatarEnergy và ADNOC quản lý đang neo đậu quanh khu vực vịnh Ba Tư, Ấn Độ và eo biển Malacca. Một số tàu đã tắt tín hiệu AIS liên tục hơn 10 ngày.
Ông Jorge León, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị của Rystad Energy, đánh giá lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz "về cơ bản đã dừng lại". "Điều này phản ánh rõ hơn mức độ lo ngại của thị trường về rủi ro hiện nay so với bất kỳ tuyên bố nào từ Washington hay Tehran", ông nói.
Hôm 7/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với dầu Iran, yêu cầu các khách hàng chỉ còn 10 ngày để tiếp nhận số dầu này trước khi giao dịch bị cấm trở lại. Công ty lọc hóa dầu Mangalore của Ấn Độ đã hủy hợp đồng thuê một tàu để nhận dầu từ Iraq, theo nguồn tin của Reuters.
Một ngày sau, tức 8/7, ông Trump thông báo "kết thúc" ngừng bắn với Iran. Theo ông Jorge León, "phép thử thực sự" sẽ diễn ra sau lễ an táng Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei cuối tuần này, khi Mỹ và Iran cho thấy liệu hai bên vẫn còn sẵn sàng tìm kiếm một lối thoát thông qua ngoại giao hay không.
Lúc này, dòng dầu và LNG qua eo biển Hormuz bị đe dọa đang tác động đến nhiều thị trường. Dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR) của Mỹ đã giảm mạnh kể từ xung đột Iran bùng phát, hiện chỉ còn 319,5 triệu thùng, giảm 23% so với trước chiến sự và xuống mức thấp nhất kể từ 1983.
Quan trọng hơn, tồn kho dầu thương mại cũng ở mức đáng lo ngại. Lượng dầu lưu trữ tại Cushing (Oklahoma) - trung tâm kết nối hệ thống đường ống dẫn dầu của Mỹ - vẫn thấp hơn ngưỡng vận hành an toàn.
Theo Viện Dầu khí Mỹ, tồn kho dầu thô nước này giảm 400.000 thùng tuần qua. Tồn kho tại Cushing (Oklahoma) - điểm giao nhận dầu WTI, giảm nhẹ 100.000 thùng. Tồn kho giảm rõ hơn ở nhóm sản phẩm lọc, với xăng giảm 2,9 triệu thùng và nhiên liệu chưng cất (dầu diesel, dầu sưởi) giảm 1,8 triệu thùng.
ING lưu ý cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga đang gia tăng, khiến xuất khẩu dầu diesel của Nga suy giảm. Diễn biến này làm nguồn cung các sản phẩm dầu tinh chế trên thị trường toàn cầu thêm thắt chặt.
Giá khí đốt tại châu Âu cũng tăng mạnh sau những diễn biến mới ở vịnh Ba Tư. Giá chuẩn TTF xấp xỉ 49 euro/MWh, gần mức cao nhất một tháng. Lượng LNG nhập khẩu vào khối cũng giảm, do nhiều khách hàng châu Á chuyển sang mua trên thị trường giao ngay để bù đắp gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.
"Xung đột tại Trung Đông tái leo thang càng làm gia tăng lo ngại về tình trạng thiếu hụt nguồn cung khi châu Âu ngày càng tiến gần tới mùa sưởi ấm", nhóm chuyên gia ING, cảnh báo.
Tuy nhiên, các nhà phân tích thị trường chưa dự báo giá dầu sẽ quay trở lại mốc trên 100 USD mỗi thùng, bởi cho rằng thị trường năng lượng toàn cầu có khả năng chống chịu tốt hơn so với lo ngại ban đầu. Giá dầu Brent hiện giao dịch quanh 78 USD mỗi thùng, phản ánh việc eo biển Hormuz kém thông suốt hơn nhưng dầu vẫn tiếp tục được vận chuyển, theo CNN.
Ông Tamas Varga, chuyên gia phân tích của PVM Oil Associates, lưu ý thị trường đã thích ứng khá tốt. Theo ông, thị trường từng lo việc eo biển Hormuz bị phong tỏa có thể khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm khoảng 20 triệu thùng mỗi ngày.
Tuy nhiên, các nước vùng Vịnh đã tận dụng những tuyến xuất khẩu thay thế và các chuyến vận chuyển bí mật để giảm mức thiếu hụt thực tế xuống còn khoảng 12,2 triệu thùng mỗi ngày. Đồng thời, việc các nước ngoài vùng Vịnh tăng sản lượng, Mỹ xả kho dự trữ và miễn trừ trừng phạt với dầu Nga và Iran, đã bổ sung thêm khoảng 9,1 triệu thùng mỗi ngày cho nguồn cung toàn cầu.
"Điều đó nghĩa là mức thiếu hụt thực tế chỉ còn khoảng 3,1 triệu thùng mỗi ngày, thấp hơn rất nhiều so với mức dự báo ban đầu", ông nêu.
Phiên An (theo Reuters, CNN, The Guardian)
