Hàng tỷ euro đang nằm trong các tài khoản ngân hàng bị lãng quên, khiến giới chức và tổ chức tài chính tại Đức bối rối tìm hướng xử lý.
Khảo sát gần đây do tổ chức từ thiện SOS Children's Villages (Đức) ủy thác thực hiện cho biết, 86% người dân muốn tiền từ các tài khoản này được chuyển vào quỹ phục vụ dự án xã hội sau một thời hạn hợp lý. Chỉ 8% cho rằng chính phủ nên tiếp quản số tài khoản này và 2% đề nghị thuộc về ngân hàng.
Đức không có định nghĩa pháp lý chính thức về "tài khoản bị lãng quên", nhưng thông thường chúng là các khoản tiền gửi ngân hàng hoặc chứng khoán (cổ phiếu và trái phiếu) không có giao dịch trong thời gian dài.
Có tới 4,2 tỷ euro (4,9 tỷ USD) nằm trong các tài khoản bị lãng quên, hay còn gọi là "tài khoản thất lạc" tại Đức, theo báo cáo năm 2021 của Bộ Giáo dục và Nghiên cứu Liên bang Đức. Một số ước tính khác cho rằng con số có thể lên đến 9 tỷ euro.
"Tài khoản bị lãng quên" thường phát sinh khi một người đã qua đời, nhưng người thân, người thừa kế không biết hoặc gặp khó trong việc xác định sự tồn tại của nó.
Xu hướng ngân hàng trực tuyến càng khiến vấn đề phức tạp. Khi không còn giấy tờ in sẵn, thông tin tài khoản thường chỉ nằm trong hộp thư điện tử hoặc trên ổ cứng máy tính. Các loại tài sản tài chính phi truyền thống như tiền mã hóa hay NFT còn khó theo dõi hơn.
Các tờ euro được chụp vào ngày 30/5/2022. Ảnh: Reuters
Việc xử lý tài sản trong các tài khoản bị lãng quên chưa được quy định cụ thể tại Đức, dẫn đến nhiều quan điểm khác nhau. Về luật, các tài khoản bị lãng quên không được mặc định trở thành tài sản của ngân hàng hay chính phủ.
Vì vậy, nhà băng phải lưu giữ chúng vô thời hạn, quyền sở hữu của chủ tài khoản hoặc người thừa kế không bao giờ hết hiệu lực. Chính phủ chỉ có thể tiếp nhận nếu được xác định là bên thừa kế theo luật thừa kế, chứ không phải theo các quy định về tài sản vô chủ.
Thiếu khung pháp lý khiến việc xử lý tài khoản bị lãng quên chủ yếu do các ngân hàng tự quyết định. Đa số nhà băng xem xét dựa trên các yếu tố như chủ tài khoản đã qua đời và không thể tìm thấy người thừa kế; không có bất kỳ liên hệ nào từ khách hàng trong nhiều năm hay mọi thông tin liên hệ đã lỗi thời.
Điều này cũng tạo ra khoảng trống để các ngân hàng tự quyết định mức độ nỗ lực trong tìm kiếm chủ sở hữu hoặc người thừa kế. Một trở ngại lớn là các quy định rất nghiêm ngặt của Đức về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Nước Đức từng nỗ lực tìm cách giải quyết vấn đề này. Gần một thập kỷ trước, ông Norbert Walter-Borjans, người đứng đầu Cơ quan Tài chính bang Bắc Rhine-Westphalia - bang đông dân nhất nước Đức, ước tính khoảng 2 tỷ euro nằm trong các tài khoản không hoạt động. Ông kêu gọi thành lập hệ thống đăng ký quốc gia về tài sản bị lãng quên và có nhiều nỗ lực nhằm hiện thực hóa ý tưởng này.
Chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz đã soạn thảo dự luật nhằm tạo ra một cơ sở dữ liệu trực tuyến tập trung, công khai, giúp người thừa kế tra cứu thông tin tài sản. Nhưng dự luật đến nay vẫn chưa hoàn tất.
Bà Beatrice Eisenschmidt, thành viên ban lãnh đạo VDEE - hiệp hội đại diện cho các chuyên gia tìm kiếm người thừa kế, trụ sở tại Berlin, cho rằng giải pháp quan trọng nhất là xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về các tài khoản không hoạt động.
Chuyên gia cho biết hiện việc tra cứu phải gửi yêu cầu đến nhiều tổ chức tài chính, với quy trình tốn thời gian và chi phí, khiến nhiều người thừa kế phải bỏ cuộc. "Vì vậy, nhiều người thừa kế quyết định không tiếp tục theo đuổi các thủ tục tra cứu", bà Eisenschmidt, nói.
Trong khi hướng xử lý tài khoản bị lãng quên ở Đức chưa ngã ngũ, nhiều nước khác đã có quy định cụ thể. Tại Anh, các tài khoản không hoạt động sau khoảng 15 năm thường được chuyển vào một quỹ chuyên hỗ trợ các dự án xã hội và môi trường. Tuy nhiên, chủ sở hữu hoặc người thừa kế vẫn có thể yêu cầu hoàn trả số tiền đó vô thời hạn.
Tại Pháp, sau 10 năm không hoạt động, các tài khoản và hợp đồng bảo hiểm nhân thọ sẽ được chuyển sang CDC, một tổ chức tài chính công. Sau 20 năm tiếp theo, nó chính thức trở thành tài sản của nhà nước.
Thụy Sĩ cũng áp dụng cách tiếp cận tương tự nhưng thời gian dài hơn. Các ngân hàng nước này được yêu cầu bảo toàn tài sản và tiếp tục quản lý các tài khoản không hoạt động. Để hỗ trợ việc tìm kiếm chủ sở hữu, nước này xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung dành cho các tài khoản bị lãng quên. Nếu sau 60 năm không có bất kỳ liên hệ nào, thông tin về tài khoản sẽ được công khai và những người thừa kế có một năm để làm thủ tục tiếp nhận. Sau thời hạn này, mọi yêu cầu sẽ mất hiệu lực và tài sản được chuyển cho chính phủ.
Tại Mỹ, xử lý tài khoản bị lãng quên điều chỉnh theo luật từng bang. Trong đa số trường hợp, ngân hàng phải cố gắng liên hệ với chủ các tài khoản sau 3-5 năm không hoạt động. Nếu bất thành, chính quyền bang - nơi chủ tài khoản có địa chỉ cuối cùng, sẽ tiếp nhận. Tài sản được giữ tại cơ quan quản lý tài sản vô chủ, và trong hầu hết trường hợp, chủ sở hữu vẫn có thể nhận lại bất cứ lúc nào.
Phiên An (theo DW)
