Chuyên gia cho rằng cần phải hiểu rõ khái niệm "ngoại bảng" để hiểu về số đá quý có giá trị ghi sổ hơn 1 tỉ đồng của SJC - Ảnh: DN
Theo báo cáo tài chính năm 2025 đã được kiểm toán, Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) đang theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán 170.876 viên đá màu, đá quý và đá bán quý các loại, với tổng giá trị ghi sổ hơn 1 tỉ đồng.
Tính theo giá trị ghi sổ, bình quân mỗi viên tương đương khoảng 6.000 đồng.
Tuy nhiên, báo cáo tài chính cũng không thuyết minh chi tiết cơ cấu 170.876 viên đá này gồm những loại nào, tỉ lệ đá màu, đá quý hay đá bán quý ra sao, nên về nguyên tắc, không thể suy luận giá trị thị trường từ số liệu kế toán nêu trên.
Thuyết minh trên báo cáo tài chính năm 2025 của SJC
Không bình luận trực tiếp về trường hợp của SJC, chuyên gia tài chính Phan Lê Thành Long - Chủ tịch sáng lập của AFA Group, Chủ tịch sáng lập Cộng đồng Cố vấn Tài chính Việt Nam (VWA), phân tích rõ về khái niệm ngoại bảng.
Theo ông Long, ngoại bảng dịch từ tiếng Anh "Off balance sheet". Rất nhiều khoản mục tài sản, nợ không thỏa mãn định nghĩa của tài sản, nợ được ghi "ngoại bảng".
Một ví dụ sau để có thể hiểu rõ hơn về ngoại bảng và hiểu rằng giá trị ghi sổ (book value) của nhiều tài sản ngoại bảng có thể bằng 0.
"Một viên kim cương lớn chưa được chế tác được mua về với giá 10 tỉ đồng. Công ty đưa vào chế tác, quá trình chế tác có thể tạo ra 100 viên kim cương vụn kích thước rất nhỏ. Viên kim cương lớn sau chế tác vẫn có giá ghi sổ là 10 tỉ cộng thêm chi phí chế tác như nhân công, công cụ, vật liệu hỗ trợ khác…", ông Long giải thích.
Trong khi 100 viên kim cương vụn không được xác định giá ghi sổ sẽ được ghi ngoại bảng với giá ghi sổ bằng 0. Mặc dù vậy, 100 viên này vẫn có hình thái vật chất cụ thể (hiện vật), có giá bán nhất định.
"Đó là lý do tại sao doanh nghiệp phải ghi ngoại bảng để còn theo dõi về hiện vật, tránh mất mát và về sau nếu thanh lý thì còn ghi nhận tiền thu từ thanh lý. Vì thế cả trăm ngàn viên đá quý, bán quý có giá ghi sổ ngoại bảng rất thấp là có thể hiểu được", ông Long nhấn mạnh, trên đây chỉ là một ví dụ của ngoại bảng.
Lãnh đạo một doanh nghiệp liên quan tới đá quý cũng cho biết thông thường đá quý có thể do thất lạc, vỡ khi chế tác..., doanh nghiệp sẽ đưa vào theo dõi ngoại bảng.
Cũng theo vị này, trên thực tế giá trị của đá phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủng loại, kích thước, màu sắc, độ tinh khiết, chất lượng chế tác và chứng nhận kiểm định; có thể dao động từ vài chục nghìn đồng đến hàng triệu, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi viên.
Ồn ào đá 6.000 đồng của SJC: Bình tĩnh để tránh thiệt hại
Theo quy định kế toán, nhiều loại tài sản được theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán chỉ nhằm mục đích quản lý hiện vật hoặc theo dõi nội bộ. Giá trị ghi sổ có thể được xác định từ nhiều năm trước, theo giá gốc hoặc giá quy ước phục vụ hạch toán, nên không phản ánh giá trị kinh tế thực tế của tài sản tại thời điểm hiện nay.
Do đó, việc bình quân mỗi viên chỉ khoảng 6.000 đồng không đồng nghĩa các viên đá quý này chỉ có giá vài ngàn đồng trên thị trường, vị lãnh đạo doanh nghiệp nêu trên chỉ ra và khuyến nghị người dân nên cân nhắc trước mọi thông tin về kim cương hiện nay, tránh thiệt hại không đáng có.
