Địa Đường Quyền có thật ngoài đời - Ảnh: GPT
Kim Dung xem nhẹ, nhưng đặc tả thành công
Nhưng đồng thời những kỹ năng bị Kim Dung đánh giá là "không đẹp mắt" đó cũng làm nên một hệ thống võ thuật giàu tính thực chiến, từ giao đấu võ đài cho đến chiến trường, có tên gọi chung là Địa Đường Quyền.
Trong tiểu thuyết Lộc Đỉnh Ký, Kim Dung lần đầu nhắc đến Địa Đường Quyền qua viên bộ tướng Lâm Hưng Châu, trong cuộc trò chuyện với Tổng đà chủ Thiên Địa Hội là Trần Cận Nam và Vi Tiểu Bảo.
Lâm Hưng Châu được mô tả là thành thạo Địa Đường Đao pháp, một biến thể sử dụng binh khí từ Địa Đường Quyền. Khi được hỏi đến kỹ năng này, Lâm Hưng Châu tỏ vẻ bẽn lẽn, xấu hổ vì cho rằng cách đánh lăn lộn này làm "mất mặt" người giang hồ.
Nhưng sau đó Vi Tiểu Bảo lên tiếng ca ngợi tính thực chiến của Địa Đường Quyền khi giao đấu với những người Tây dương cao lớn, sử dụng súng, hoặc kỵ binh.
Từ đó dù đánh giá Địa Đường Quyền không phải là môn võ đẹp mắt hoặc cao minh, Kim Dung cũng đặc tả được một môn võ giàu tính thực chiến, đặc biệt là ở nơi chiến trường.
Nhìn từ góc độ giang hồ thượng võ của tiểu thuyết kiếm hiệp, Địa Đường Quyền rõ ràng không được đánh giá cao. Nhưng Kim Dung đã khéo léo đặt môn võ này vào bối cảnh chiến trường, qua đó nhắc đến một kỹ thuật chiến đấu đặc sắc, giàu tính thực chiến của làng kung fu truyền thống.
Khác với phần lớn các môn quyền thuật lấy tư thế đứng làm trung tâm, Địa Đường Quyền (Ditangquan) được xây dựng trên một tư tưởng hoàn toàn khác: chiến đấu ngay cả khi đã ngã xuống đất.
Các tài liệu võ thuật Trung Quốc và nghiên cứu hiện đại đều mô tả đây là hệ thống võ học chuyên về lăn, ngã chủ động, xoay người, né tránh và phản công từ vị trí thấp.
Theo các công trình nghiên cứu được tổng hợp bởi võ sư và học giả Shou-Yu Liang cùng Wen-Ching Wu, những hình thức sơ khai của Địa Đường Quyền được cho là đã xuất hiện từ thời Tống, sau đó phát triển mạnh ở miền Bắc Trung Quốc, đặc biệt là khu vực Sơn Đông.
Trong bối cảnh chiến đấu thời trung - cổ đại, việc bị quật ngã thường đồng nghĩa với nguy cơ mất mạng. Địa Đường Quyền ra đời nhằm giải quyết chính vấn đề đó.
Thay vì tìm mọi cách đứng dậy ngay lập tức, người tập học cách biến mặt đất thành một phần của trận đấu. Các động tác lăn, xoay, trượt người hay đá thấp được sử dụng để né tránh đòn tấn công, đồng thời tạo ra những góc phản kích mà đối phương khó lường trước.
Nhà nghiên cứu võ thuật Brian Kennedy, đồng tác giả nhiều công trình về võ thuật Trung Quốc cổ truyền, từng nhận xét rằng những hệ thống như Địa Đường Quyền phản ánh một nguyên lý rất thực dụng của chiến đấu truyền thống: “Nếu bị đánh ngã, trận đấu chưa kết thúc. Người võ sĩ vẫn phải tiếp tục chiến đấu từ vị trí bất lợi nhất”.
Theo ông, đây chính là điểm khiến Địa Đường Quyền khác biệt so với nhiều hệ thống quyền thuật hiện đại vốn mặc định người tập sẽ nhanh chóng đứng lên để tái lập tư thế chiến đấu.
Phát triển muôn hình vạn trạng
Từ nền tảng Địa Đường Quyền, các võ sư Trung Quốc sau đó phát triển nhiều bài binh khí tương ứng.
Nổi tiếng nhất là Địa Đường Đao. Về bản chất, đây không phải một môn võ độc lập, mà là sự mở rộng các nguyên lý của Địa Đường Quyền sang đao thuật. Người sử dụng vừa vận động sát mặt đất vừa điều khiển trường đao hoặc đại đao để tấn công vào những vị trí thấp như chân, đầu gối hoặc hạ bàn của đối thủ.
Nhiều truyền thuyết dân gian Trung Quốc cho rằng Địa Đường Đao từng được sử dụng để đối phó kỵ binh, thậm chí có khả năng chém gục chiến mã đang lao tới. Tuy nhiên các sử gia quân sự hiện đại tỏ ra thận trọng với nhận định này.
Trong những binh thư nổi tiếng như Kỷ Hiệu Tân Thư của Thích Kế Quang hay Võ Bị Chí của Mao Nguyên Nghi, các loại binh khí chống kỵ binh chủ lực được ghi nhận là trường thương, kích, trường đao và trảm mã đao. Không có bằng chứng sử liệu mạnh cho thấy Địa Đường Đao từng đóng vai trò chiến thuật quan trọng trên chiến trường.
Địa Đường Quyền chuyên đánh vào hạ bộ đối thủ - Ảnh: GPT
Điều đó không có nghĩa Địa Đường Đao thiếu giá trị thực chiến. Trái lại, nhiều chuyên gia võ thuật cho rằng việc hạ thấp trọng tâm và tấn công từ góc bất thường có thể tạo ra lợi thế đáng kể trong giao đấu cá nhân.
Một cú quét chân bất ngờ hoặc đòn chém xuất phát từ vị trí sát mặt đất có thể khiến đối thủ mất thăng bằng trong tích tắc. Tuy nhiên những kỹ thuật này cũng có hạn chế rõ ràng. Người tập dễ mất tầm quan sát, tiêu hao thể lực nhanh và đặc biệt bất lợi khi phải đối mặt với nhiều đối thủ hoặc vũ khí dài.
Lịch sử phát triển của Địa Đường Quyền cũng cho thấy đây không phải một môn phái độc lập như Vịnh Xuân Quyền hay Thái Cực Quyền. Thay vào đó, nó giống một hệ thống kỹ thuật được nhiều võ phái hấp thụ.
Các nghiên cứu hiện nay cho thấy Địa Đường Quyền có quan hệ chặt chẽ với hệ võ Thiếu Lâm Bắc phái dân gian. Nhiều bài quyền như Thiếu Lâm Địa Long Quyền hay Phi Long Địa Thảng Quyền vẫn còn được lưu truyền đến ngày nay.
Bên cạnh đó nhiều kỹ thuật Địa Đường cổ còn tồn tại trong Sước Cước (Chuojiao), một môn võ nổi tiếng của tỉnh Hà Bắc. Không ít học giả cho rằng chính Sước Cước là nơi bảo tồn được nhiều yếu tố nguyên thủy nhất của Địa Đường Quyền, sau khi hệ thống này suy giảm ảnh hưởng như một trường phái độc lập.
Một nhánh võ thuật khác thường được nhắc đến là Cẩu Quyền (Gouquan) của Phúc Kiến. Dù không có quan hệ truyền thừa trực tiếp, cả hai đều chia sẻ nhiều đặc điểm như đánh thấp, phản công từ dưới đất và sử dụng các góc tấn công bất thường. Điều này khiến nhiều nhà nghiên cứu xem chúng như những “người họ hàng” trong đại gia đình võ thuật Trung Hoa.
Bước sang thế kỷ 20, Địa Đường Quyền trải qua sự thay đổi lớn. Khi wushu hiện đại được chuẩn hóa từ thập niên 1970, các kỹ thuật nhào lộn, xoay người và bật nhảy được bổ sung mạnh mẽ nhằm tăng tính hấp dẫn trên sân khấu. Kết quả là phiên bản Địa Đường mà công chúng thường thấy ngày nay mang màu sắc biểu diễn rõ nét hơn so với các hình thức cổ truyền.
Nhà nghiên cứu Meir Shahar, tác giả cuốn The Shaolin Monastery, từng lưu ý rằng nhiều môn võ Trung Quốc hiện đại cần được nhìn nhận trong bối cảnh lịch sử cụ thể.
Theo ông, cần phân biệt giữa kỹ thuật chiến đấu nguyên thủy và các phiên bản được chỉnh sửa nhằm phục vụ trình diễn hoặc thi đấu thể thao. Địa Đường Quyền là một trong những ví dụ tiêu biểu cho quá trình chuyển đổi đó.
Ngày nay, Địa Đường Quyền và Địa Đường Đao không còn xuất hiện trên chiến trường hay trong các cuộc giao đấu thực tế.
Tuy nhiên chúng vẫn được giảng dạy tại nhiều trường võ truyền thống ở Trung Quốc, đặc biệt trong hệ thống Thiếu Lâm dân gian và wushu biểu diễn.
Với những người yêu võ thuật cổ truyền, giá trị lớn nhất của Địa Đường không nằm ở khả năng đánh bại đối thủ, mà ở việc bảo tồn một cách tiếp cận chiến đấu rất khác biệt: biến mặt đất từ nơi thất bại thành một phần của chiến thắng.
Cách giao đấu của Địa Đường Quyền gợi nhớ ít nhiều đến BJJ - môn nhu thuật Brazil nổi tiếng về "nằm trên sàn", cũng là kỹ năng tối thượng trên hệ thống võ đài MMA.
