Việc binh sĩ Israel tiến sâu vào miền nam Lebanon làm dấy lên lo ngại họ rơi vào "bẫy sa lầy" như những gì từng diễn ra trước đây.
Quân đội Israel cuối tháng 5 thượng cờ tại pháo đài Beaufort, tuyên bố kiểm soát công trình phòng thủ có vị trí chiến lược, có tầm quan sát rộng khắp miền nam Lebanon. Thủ tướng Benjamin Netanyahu gọi đây là "bước tiến mang tính bước ngoặt", cho thấy Israel đã "trở lại mạnh mẽ hơn bao giờ hết".
Các diễn biến gợi lại ký ức về giai đoạn Israel sa lầy trong cuộc xung đột kéo dài 18 năm tại Lebanon, bắt đầu từ khi Tel Aviv đưa quân sang nước láng giềng năm 1982 với mục tiêu loại bỏ ảnh hưởng của Tổ chức Giải phóng Palestine.
"Việc chiếm Beaufort là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy chúng ta chẳng rút ra được bài học nào cả", giáo sư Nadav Pollak của Đại học Reichman, Israel, viết trên X.
Lực lượng Hezbollah diễn tập chống Israel tại làng biên giới Aaramta, miền nam Lebanon tháng 5/2023. Ảnh: AFP
Mỹ và Israel cuối tháng 2 mở chiến dịch nhằm vào Iran, hạ sát nhiều lãnh đạo chính trị và quân sự của đối thủ. Khi Hezbollah tấn công Israel để báo thù cho cái chết của lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, Tel Aviv đã phát động chiến dịch tấn công trên bộ vào Lebanon đáp trả.
Quân đội Israel thông báo đã hạ nhiều tay súng Hezbollah, phá hủy mạng lưới đường hầm, kho vũ khí của nhóm vũ trang và kiểm soát khoảng 5% lãnh thổ miền nam Lebanon. Israel còn đơn phương thiết lập "ranh giới vàng", tạo vùng đệm an ninh cho nước này.
Tuy nhiên, Hezbollah không suy yếu mà thích nghi bằng cách chuyển sang tác chiến du kích. Từ các đòn tấn công có giới hạn trước đây, nhóm bắt đầu dùng chiến thuật táo bạo hơn, gây thương vong cho binh sĩ Israel và gia tăng đe dọa các cộng đồng dân cư ở miền bắc Israel.
"Israel lại đi vào vết xe đổ, khi thành công trên chiến trường không mang lại mục tiêu an ninh lâu dài", Shira Efron, chuyên gia về Israel tại viện chính sách toàn cầu RAND, trụ sở Mỹ, bình luận trên Foreign Affairs.
Hezbollah thành lập năm 1982, khi Lebanon còn chìm trong nội chiến, với sự hậu thuẫn của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran nhằm chiến đấu chống Israel. Nhóm dần vươn lên thành thế lực chính trị và quân sự chi phối tại Lebanon, được đánh giá là mạnh hơn cả quân đội chính quy.
Sự phản kháng mạnh mẽ từ Hezbollah trong thập niên 1990 đã khiến Israel chịu tổn thất hơn 1.200 binh sĩ, hàng nghìn lính bị thương, dẫn đến làn sóng phản đối chiếm đóng từ dư luận trong nước. Chính phủ nước này buộc phải ra lệnh rút quân vào năm 2000 mà không lập được vùng đệm an ninh như kỳ vọng.
Trong khi đó, chính phủ Lebanon không có biện pháp hiệu quả để kiềm chế Hezbollah. Nhóm từ chối giải giáp sau khi nội chiến kết thúc năm 1990 và cảnh báo mọi nỗ lực nhằm gây sức ép về vấn đề này có thể châm ngòi xung đột.
Trong nhiều thập kỷ tiếp theo, Hezbollah và Israel liên tục đối đầu. Sau khi chiến sự Gaza bùng phát năm 2023, Hezbollah mở mặt trận hỗ trợ Hamas bằng cách tập kích qua biên giới vào Israel. Đáp trả, Israel mở chiến dịch tại Lebanon, giáng đòn nặng nề vào Hezbollah, hạ sát thủ lĩnh Hassan Nasrallah của nhóm.
Sự sụp đổ của chính quyền Bashar al-Assad tại Syria cuối năm 2024 khiến Hezbollah mất một tuyến tiếp vận quan trọng từ Iran. Tuy nhiên, Iran đã nhanh chóng tìm cách hỗ trợ lực lượng này tái thiết bộ máy chỉ huy. Iran còn đưa vấn đề Lebanon vào các cuộc đàm phán hòa bình với Mỹ, tuyên bố bất kỳ thỏa thuận nào với Washington cũng phải bao gồm Israel chấm dứt chiến dịch ở Lebanon.
Hezbollah những năm gần đây đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ một bộ phận người dân Lebanon, vì họ cho rằng nhóm này đã kéo đất nước vào những cuộc xung đột gây thiệt hại về kinh tế và nhân đạo. Chính quyền Tổng thống Joseph Aoun cũng đang siết kiểm soát vũ khí trong nước và từng bước hạn chế ảnh hưởng quân sự của Hezbollah.
Bà Efron cảnh báo chiến dịch của Israel có thể đảo ngược xu hướng này, nếu họ tiếp tục gây tổn thất cho dân thường Lebanon. Điều này giúp Hezbollah có cơ hội khôi phục hình ảnh "lực lượng kháng chiến chống chiếm đóng", như khi Israel tấn công Lebanon năm 1982.
Càng kéo dài chiến dịch quân sự, Israel càng đối mặt nguy cơ bị cuốn sâu hơn vào những tính toán chiến lược khu vực mà nước này khó kiểm soát hoàn toàn, chuyên gia của viện RAND nhận định.
Sam Heller, nhà phân tích tại viện chính sách Century Foundation, trụ sở tại Mỹ, có chung quan điểm. Với Heller, hình ảnh cờ Israel bay trên pháo đài Beaufort sẽ không thay đổi nhiều kịch bản mà ông cho là có khả năng xảy ra nhất: Đó là Israel sẽ sa lầy vào một cuộc xung đột kéo dài mới tại Lebanon.
"Thách thức lớn nhất đối với lực lượng Israel là những UAV mang chất nổ của Hezbollah", ông Heller nói với AFP, nhắc đến phương thức tác chiến đã khiến một số binh sĩ Israel thiệt mạng. "Một vùng đệm ở miền nam Lebanon không loại bỏ được nguy cơ đó, trong khi Israel vẫn chưa có biện pháp đối phó hiệu quả".
Vị trí pháo đài Beaufort ở miền nam Lebanon. Đồ họa: Telegraph
Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 3/6 công bố tuyên bố chung sau các cuộc đàm phán tại Washington cho biết Lebanon và Israel đã nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng bắn. Hai nước cũng nhất trí thiết lập "các khu vực thí điểm", trong đó lực lượng vũ trang Lebanon "sẽ độc quyền kiểm soát lãnh thổ, loại trừ tất cả thế lực phi nhà nước", ám chỉ Hezbollah.
Thỏa thuận này đòi hỏi Hezbollah phải "chấm dứt hoàn toàn" các cuộc tấn công nhắm vào Israel, nhưng không có gì đảm bảo nhóm vũ trang sẽ thực hiện điều đó.
Sarit Zehavi, quân nhân dự bị Israel, cho rằng Israel đang có cơ hội lịch sử để "xóa sổ lực lượng Hezbollah vốn đã suy yếu", nhưng nhận định hầu hết người dân nước này đều không muốn Tel Aviv quay lại chiếm đóng lâu dài ở Lebanon.
"Cha và chồng tôi từng chiến đấu ở Lebanon. Tôi đã mất những người bạn ở Lebanon. Con trai của anh họ tôi vừa thiệt mạng tuần trước tại khu vực biên giới", bà Zehavi nói.
Như Tâm (Theo Foreign Affairs, AFP, Reuters)
