Môn võ lợi hại giúp cầu thủ Brazil luôn khéo léo hơn các nền bóng đá khác

Capoeira mang đến chất ginga cho người Brazil

"Ginga", một trong những khái niệm được giới khoa học thể thao nhắc đến nhiều khi phân tích kỹ năng bóng đá thiên bẩm của người Brazil, bắt nguồn từ võ Capoeira - môn võ được mệnh danh "vũ điệu tử thần".

Không ít lần người hâm mộ chứng kiến các ngôi sao bóng đá Brazil chia sẻ các video clip trình diễn Capoeira trên mạng xã hội. 

Ở Brazil, Capoeira giống như một phân khúc cao cấp, rẽ theo thiên hướng võ thuật của "vũ điệu Samba". Và trải nhiều thế hệ, môn võ này mang đến những đặc điểm sinh học khác biệt cho trẻ em Brazil, tăng thêm thiên hướng dẻo dai, khéo léo.

Capoeira là môn võ thuật có nguồn gốc từ cộng đồng người châu Phi được đưa tới Brazil trong thời kỳ buôn bán nô lệ. Các sử gia cho rằng môn võ này hình thành từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19, chủ yếu trong cộng đồng người Angola và Tây Phi. 

Do bị cấm huấn luyện quân sự và võ thuật, nhiều nhóm nô lệ đã ngụy trang việc luyện tập chiến đấu dưới hình thức âm nhạc, nhảy múa và các trò chơi đối kháng. Theo thời gian, Capoeira phát triển thành một hệ thống võ thuật hoàn chỉnh với các cú đá, né tránh, xoay người và phản công đầy biến hóa.

Điểm đặc biệt nhất của Capoeira nằm ở khái niệm "ginga". Trong tiếng Bồ Đào Nha Brazil, ginga có thể hiểu là nhịp chuyển động mềm mại, liên tục và khó đoán. 

Người tập Capoeira gần như không bao giờ đứng yên. Họ liên tục chuyển trọng lượng cơ thể từ chân này sang chân khác, xoay hông, đổi góc độ và đánh lừa đối thủ bằng nhịp điệu chuyển động. Các bậc thầy Capoeira thường nói rằng nếu mất ginga thì cũng mất đi linh hồn của môn võ.

Capoeira, bóng đá, và vũ điệu là văn hóa Brazil

Điều thú vị là từ ginga ngày nay không còn chỉ thuộc về Capoeira. Nó đã trở thành một khái niệm văn hóa gắn liền với bóng đá Brazil. 

Nhà xã hội học nổi tiếng Gilberto Freyre, một trong những học giả đầu tiên nghiên cứu bản sắc bóng đá Brazil, từng cho rằng phong cách thi đấu của các cầu thủ Brazil chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa Afro-Brazil, và Capoeira là tinh túy.

Theo Freyre, điều khiến bóng đá Brazil khác biệt không nằm ở chiến thuật hay thể lực mà nằm ở khả năng sử dụng cơ thể như một công cụ biểu đạt, với những chuyển động mềm mại, giàu nhịp điệu và khó lường.

Nói cách khác, khi người Brazil khen một cầu thủ có "ginga", họ không nói anh ta biết Capoeira. Họ đang nói đến khả năng lắc hông, chuyển trọng tâm, thay đổi nhịp độ và đánh lừa đối thủ bằng chính chuyển động cơ thể. 

Đó cũng là thứ mà thế giới từng chứng kiến ở Garrincha, Ronaldinho, Neymar hay Vinicius Junior.

Có những mối liên hệ nhất định giữa Capoeira và bóng đá. Một số đội bóng nổi tiếng như Santos hay Bahia từng đưa Capoeira vào chương trình đào tạo cho lứa U8 đến U13.

Theo UOL Esporte, ban huấn luyện Bahia không xem Capoeira như một hoạt động biểu diễn mà là công cụ phát triển năng lực vận động.

Arivan Gomes, điều phối viên hiệu suất và sức khỏe của Bahia, giải thích rằng Capoeira giúp cầu thủ trẻ phát triển nhận thức cơ thể, khả năng phối hợp vận động, thăng bằng động và sự linh hoạt của hông. 

Theo ông, mục tiêu không phải đào tạo võ sĩ mà là tạo ra những cầu thủ có khả năng kiểm soát cơ thể tốt hơn trong các tình huống thi đấu tốc độ cao.

Mestre Minhoca, người phụ trách chương trình Capoeira của Bahia, thậm chí còn nhận xét rằng các yêu cầu vận động của Capoeira và bóng đá có nhiều điểm tương đồng đáng ngạc nhiên. 

Cả hai đều đòi hỏi người tham gia phải liên tục thay đổi trọng tâm, kiểm soát cơ thể trên một chân và phản ứng nhanh với chuyển động của đối phương.

Không chỉ Bahia, ý tưởng sử dụng Capoeira để hỗ trợ bóng đá từng được huyền thoại Zico áp dụng khi ông dẫn dắt đội tuyển Nhật Bản. 

Vị cựu danh thủ này từng mời các giáo viên Capoeira tham gia hỗ trợ tập luyện với mong muốn giúp cầu thủ Nhật phát triển sự mềm mại và tính ngẫu hứng vốn là đặc sản của bóng đá Brazil.

Từ góc độ khoa học thể thao, những lợi ích mà Capoeira mang lại khá rõ ràng. Người tập phải liên tục duy trì thăng bằng trong các tư thế bất đối xứng, sử dụng đồng thời cả hai chân, phối hợp nhiều nhóm cơ và xử lý các chuyển động đa hướng. 

Những yếu tố này giúp cải thiện khả năng cảm nhận vị trí cơ thể, một năng lực mà các nhà khoa học thể thao gọi là proprioception. Đây cũng là nền tảng quan trọng đối với kỹ năng rê bóng, đổi hướng và tránh va chạm trong bóng đá hiện đại.

Nhà sử học Matthias Rohrig Assuncao, tác giả cuốn Capoeira: The History of an Afro-Brazilian Martial Art, từng nhận định rằng Capoeira không chỉ là một môn võ mà còn là một cách sử dụng cơ thể mang đậm bản sắc Brazil. 

Nhận xét này có thể giải thích vì sao nhiều người khi xem Ronaldinho chơi bóng lại có cảm giác anh đang nhảy múa nhiều hơn là thi đấu.