Bệnh nhi 11 tuổi từng viêm cơ tim tối cấp, sốc nhiễm trùng và nhiễm trùng huyết do phế cầu khuẩn - Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Trẻ nguy kịch vì phế cầu khuẩn gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não
Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) đã cứu sống bé gái T.B.C.A. (11 tuổi, ngụ An Giang) mắc viêm cơ tim tối cấp, sốc nhiễm trùng và nhiễm trùng huyết do phế cầu khuẩn.
Bé khởi bệnh với các triệu chứng sốt, ho đàm, đau họng, nôn ói, đau bụng trong 4 ngày. Sau khi gia đình tự mua thuốc điều trị nhưng không cải thiện nên nhập viện ở địa phương rồi chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng Thành phố.
Lúc này trẻ bị sốc nhiễm trùng nặng, viêm phổi, nhiễm trùng huyết, tổn thương tim, suy tuần hoàn. Kết quả xét nghiệm xác định tác nhân là vi khuẩn phế cầu khuẩn (Pneumococcus).
Gần hai tuần chạy ECMO, chức năng tim dần hồi phục, huyết áp ổn định và bé được cai ECMO.
Tuy nhiên bệnh nhi tiếp tục xuất hiện huyết khối động mạch não và chi dưới trái. Các bác sĩ đã can thiệp lấy huyết khối, kết hợp điều trị chống đông, giúp tái thông mạch máu, cải thiện tưới máu não và chi.
Sau gần một tháng điều trị tích cực, bé A. được cai máy thở, tỉnh táo, nhịp tim trở về bình thường, chức năng gan thận hồi phục hoàn toàn và xuất viện trong tình trạng ổn định.
Tại Bệnh viện Nhi đồng 1 cũng từng tiếp nhận điều trị các trẻ gặp biến chứng viêm màng não, viêm phổi nguy kịch vì phế cầu khuẩn.
Điển hình trường hợp bé 3 tháng tuổi nhập viện vì viêm màng não do phế cầu khuẩn. Dù được điều trị tích cực, tình trạng bệnh diễn tiến rất nặng do vi khuẩn kháng thuốc, để lại di chứng thần kinh nghiêm trọng, trẻ phải sống đời sống thực vật.
Nhiều kháng sinh phổ biến "mất tác dụng" với phế cầu khuẩn
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, BS.CKII Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết việc lạm dụng kháng sinh làm gia tăng tình trạng vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng, trong đó có phế cầu khuẩn.
Khi trẻ nhiễm các chủng vi khuẩn kháng thuốc, việc điều trị sẽ khó khăn hơn, thời gian điều trị có thể kéo dài và phải sử dụng các loại kháng sinh thế hệ cao hoặc phổ rộng hơn, dẫn đến chi phí điều trị tăng lên.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh - Phó chủ tịch Liên chi Hội Truyền nhiễm TP.HCM - cũng cho biết một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là tình trạng phế cầu khuẩn kháng thuốc ngày càng nghiêm trọng do việc sử dụng kháng sinh thiếu kiểm soát.
Thực tế, nhiều chủng phế cầu khuẩn có khả năng kháng thuốc, khiến bác sĩ không thể sử dụng các kháng sinh thông thường mà phải phối hợp ít nhất hai loại kháng sinh mạnh. Chi phí điều trị các ca nặng do biến chứng viêm phổi, viêm màng não có thể lên tới hàng chục đến hàng trăm triệu đồng.
“Hiện nay một số loại kháng sinh phổ biến đã không còn phản ứng với bệnh do phế cầu khuẩn, đặc biệt là khi vi khuẩn đã xâm lấn vào màng não hoặc phổi. Khi nghi ngờ nhiễm phế cầu khuẩn, bác sĩ thường phải dùng những loại kháng sinh mạnh", BS Khanh nói thêm.
BS Minh Tiến khuyến cáo phụ huynh không tự ý mua thuốc điều trị cho trẻ mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Để phòng bệnh, trẻ cần được tiêm chủng đầy đủ, trong đó có vắc xin phế cầu và cúm.
Theo BS Khanh, các biện pháp như đeo khẩu trang, rửa tay hay cách ly chỉ giúp giảm nguy cơ lây lan, trong khi tiêm vắc xin phế cầu là biện pháp chủ động, hiệu quả để phòng bệnh nặng và biến chứng.
Theo Thông tư 13/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, từ ngày 1-7, vắc xin phòng phế cầu khuẩn và HPV sẽ được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng, góp phần giảm gánh nặng chi phí cho người dân.
Bác sĩ Khanh cho hay phế cầu khuẩn là vi khuẩn thường trú trong vùng hầu họng của con người và là tác nhân hàng đầu (chiếm 70%) gây viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa...
Trẻ em dưới 5 tuổi và người lớn trên 60 tuổi là hai nhóm dễ bị tấn công nhất. Tuy nhiên nhóm tuổi ở giữa có thể "nguồn lây" chính, người lành mang trùng trong họng rất cao (khoảng 70-80%) dù không có triệu chứng, dễ phát tán qua giọt bắn khi giao tiếp.
Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng thường "chờ cơ hội" tấn công khi cơ thể suy giảm miễn dịch, nhất là sau các đợt nhiễm vi rút hoặc khi thời tiết thay đổi.
Phế cầu khuẩn gây ra hai nhóm bệnh chính gồm: bệnh xâm lấn như viêm màng não, viêm phổi, nhiễm trùng huyết và bệnh không xâm lấn như viêm tai giữa...
Trong các ca viêm phổi ở trẻ em, khoảng 70% có liên quan đến phế cầu khuẩn. Trong khi đó, viêm màng não là một trong những bệnh xâm lấn nguy hiểm, để lại di chứng như sống thực vật, liệt hoặc động kinh.
