Siết đào tạo tiến sĩ: Học toàn thời gian, nâng chuẩn người hướng dẫn

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành quy chế mới về tuyển sinh và đào tạo sau đại học, trong đó siết chặt đào tạo tiến sĩ với nhiều quy định mới dành cho nghiên cứu sinh, người hướng dẫn và cơ sở đào tạo

Không thể "vừa học vừa làm"

Theo thông tư 53 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, từ năm 2027 nghiên cứu sinh sẽ chỉ được đào tạo theo hình thức chính quy và phải dành toàn thời gian cho học tập, nghiên cứu theo kế hoạch của cơ sở đào tạo.

Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý tại Quy chế tuyển sinh và đào tạo sau đại học, với mục tiêu nâng chất lượng đào tạo tiến sĩ theo chuẩn quốc tế.

Theo quy chế mới, nghiên cứu sinh phải chịu sự quản lý, giám sát và đánh giá của cơ sở đào tạo trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Người học có thể lựa chọn một trong hai phương thức: học tập, nghiên cứu toàn thời gian tại cơ sở đào tạo hoặc học tập theo kế hoạch toàn khóa với khối lượng tối thiểu 30 tín chỉ trong một năm học.

Đáng chú ý, với phương thức học tập toàn thời gian, nghiên cứu sinh phải tham gia các hoạt động chuyên môn của cơ sở đào tạo như trợ giảng, hướng dẫn thực hành, thực tập, làm việc tại phòng thí nghiệm và không được làm việc toàn thời gian tại cơ quan, tổ chức khác trong thời gian học tập.

Trao đổi về quy định này, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cho biết "học toàn thời gian" không nên được hiểu là nghiên cứu sinh phải có mặt tại trường 8-10 giờ mỗi ngày. Điều quan trọng là người học phải dành toàn bộ thời gian và nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu khoa học, thay vì vừa học vừa làm như trước.

"Quy định mới buộc các cơ sở đào tạo phải quản lý nghiên cứu sinh chặt chẽ hơn thông qua các cam kết, hợp đồng đào tạo rõ ràng. Khi đó, nghiên cứu sinh sẽ giảm các công việc giảng dạy đại trà để dành nhiều thời gian hơn cho nghiên cứu và triển khai đề tài.

Những thay đổi này được kỳ vọng nâng chất lượng đào tạo tiến sĩ, đưa hoạt động nghiên cứu tiệm cận các chuẩn mực quốc tế", ông Quân nói.

Siết chặt thời gian đào tạo, người hướng dẫn phải có công bố quốc tế

Quy chế mới cũng quy định rõ khung thời gian đào tạo trình độ tiến sĩ từ 3-4 năm do cơ sở đào tạo quyết định theo từng chương trình. Ngay khi được công nhận là nghiên cứu sinh, người học phải có kế hoạch học tập, nghiên cứu toàn khóa được phê duyệt và thực hiện trong khung thời gian này.

Thời gian hoàn thành chương trình không được ngắn hơn 2/3 thời gian đào tạo chuẩn và không được vượt quá 2,5 lần thời gian này. Thời gian đào tạo được tính từ ngày quyết định công nhận nghiên cứu sinh có hiệu lực đến khi người học nộp luận án cho cơ sở đào tạo để thực hiện quy trình phản biện độc lập.

Đối với nghiên cứu sinh chưa tốt nghiệp khi hết thời gian đào tạo tối đa, kể cả trường hợp đã bị buộc thôi học, quy chế cho phép đăng ký dự tuyển lại. Nếu trúng tuyển, cơ sở đào tạo có thể xem xét công nhận các kết quả học tập, nghiên cứu còn trong thời hạn để người học tiếp tục chương trình thay vì phải bắt đầu từ đầu.

Việc quy định khung thời gian cụ thể được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng kéo dài thời gian học hoặc đào tạo tiến sĩ thiếu kế hoạch như trước đây.

Điểm mới đáng chú ý khác là yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên và người hướng dẫn nghiên cứu sinh. Theo quy chế, giảng viên giảng dạy trình độ tiến sĩ phải có học hàm giáo sư, phó giáo sư hoặc bằng tiến sĩ phù hợp với học phần phụ trách. Đồng thời có năng lực nghiên cứu, giảng dạy, ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ số đáp ứng yêu cầu đào tạo.

Trường hợp chưa có chức danh giáo sư hoặc phó giáo sư thì phải có ít nhất hai năm kinh nghiệm sau khi được cấp bằng tiến sĩ và có công bố khoa học hằng năm.

Đối với người hướng dẫn nghiên cứu sinh, quy chế yêu cầu phải có năng lực hướng dẫn nghiên cứu và trong 5 năm gần nhất phải có công bố khoa học thuộc danh mục Web of Science (WoS), Scopus hoặc có sách chuyên khảo, bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích phù hợp với lĩnh vực nghiên cứu.

Mỗi nghiên cứu sinh có một hoặc hai người hướng dẫn, trong đó có ít nhất một người là giảng viên cơ hữu hoặc đồng cơ hữu của cơ sở đào tạo.