Số hóa là điều kiện sinh tồn của các SME Việt Nam

Đó là chia sẻ của ông Sharad Jain - Giám đốc quốc gia Mastercard tại Việt Nam, Campuchia và Lào - về rào cản tài chính và hành trình số hóa của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại Việt Nam.

Thách thức quản lý vận hành và tiếp cận nguồn vốn

Ông Sharad Jain nhận xét: "Mặc dù các SME đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp phải các thách thức về mặt cấu trúc trong quản lý tài chính và tiếp cận nguồn vốn. Những thách thức này thường xuất phát từ cách SMEs tổ chức và vận hành hoạt động hàng ngày cũng như hệ thống tài chính của mình".

* Vậy theo ông, rào cản khó nhất trong việc tiếp cận tài chính ở các SME tại Việt Nam hiện nay là gì?

- Một trong những rào cản lớn nhất là khả năng tiếp cận tài chính. Mỗi năm, hàng chục nghìn hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp chính thức, tuy nhiên phần lớn vẫn thuộc nhóm siêu nhỏ với nguồn vốn hạn chế, hệ thống kế toán chưa hoàn chỉnh và thiếu tài sản đảm bảo - những yếu tố khiến việc tiếp cận vốn vay ngân hàng trở nên khó khăn.

Theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, gần 60% SMEs gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau khi chính thức hoạt động kinh doanh. Các rào cản chính bao gồm thiếu tài sản đảm bảo, lịch sử tín dụng hạn chế, và quy trình vay vốn phức tạp.

Số hóa là sống còn với SMEs

* Từ góc nhìn của ông, thanh toán số và dữ liệu tài chính đóng vai trò như thế nào trong việc hỗ trợ SMEs tiếp cận nguồn vốn?

- Thanh toán số có thể đóng vai trò mang tính chuyển đổi trong việc thu hẹp khoảng cách này. Với định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo các nghị quyết lớn như nghị quyết 68-NQ/TW, Việt Nam đang tạo điều kiện mạnh mẽ để SMEs tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường một cách công bằng hơn. Một điểm quan trọng là sự thay đổi trong mô hình đánh giá tín dụng.

Thay vì chỉ dựa vào tài sản đảm bảo, các ngân hàng đang dần đánh giá doanh nghiệp dựa trên dữ liệu dòng tiền, lịch sử giao dịch và hiệu quả kinh doanh thực tế. Cách tiếp cận này đặc biệt hiệu quả khi SMEs tham gia vào nền kinh tế số - nơi các giao dịch được chuẩn hóa và có thể truy xuất.

Khi SMEs chuyển từ tiền mặt sang giao dịch số, họ tạo ra "dấu chân số" (digital footprint) minh bạch và đáng tin cậy. Nguồn dữ liệu theo thời gian thực này là phương án thay thế giá trị cho các hồ sơ tài chính truyền thống.

Đồng thời, Việt Nam cũng đang siết chặt lộ trình quản lý thuế, hóa đơn điện tử và minh bạch tài chính, đặc biệt với hộ kinh doanh. Năm 2026 được kỳ vọng sẽ là một cột mốc quan trọng khi dữ liệu tài chính chuẩn hóa trở nên phổ biến hơn.

Trong bối cảnh này, số hóa không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để SME nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.

- Với chuyên môn và mạng lưới toàn cầu, ông có thể chia sẻ cách Mastercard đang hỗ trợ các SME tại Việt Nam tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số?

- Chúng tôi tận dụng chuyên môn toàn cầu và mạng lưới hợp tác sâu rộng tại địa phương để hỗ trợ SMEs áp dụng thanh toán số, cải thiện quy trình quản lý tài chính và mở rộng cơ hội hợp tác kinh tế.

Mastercard tích cực hợp tác với các đối tác để triển khai các chương trình nâng cao năng lực tài chính và kỹ năng số cho doanh nghiệp. Chẳng hạn sáng kiến hỗ trợ các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và SMEs với các nguồn lực và công cụ nhằm nâng cao khả năng phục hồi tài chính và năng lực vận hành - bao gồm đào tạo, phát triển kỹ năng số và mở rộng mạng lưới.

Sáng kiến đã giúp giải ngân hơn 1,5 nghìn tỉ đồng (64,1 triệu USD) vốn vay tại Việt Nam và trực tiếp hỗ trợ hơn 47.000 doanh nhân Việt Nam (99% là phụ nữ). Sau chương trình, 80% người tham gia tăng doanh thu và 86% tự tin hơn trong quản lý kinh doanh.

Mastercard cũng hợp tác với các ngân hàng thương mại để phát triển các giải pháp tài chính được thiết kế riêng cho doanh nghiệp nhỏ. Bên cạnh đó, Mastercard cũng làm việc với các đối tác để mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán số trong cộng đồng tiểu thương...